Tiết Khí Là Gì? Nền Tảng Lịch Pháp Của Bát Tự

Tiết khí là hai mươi tư mốc chia một năm, đặt theo vị trí biểu kiến của mặt trời trên hoàng đạo. Đây là nền tảng lịch pháp của môn Bát Tự: tháng trong lá số đổi vào ngày tiết khí, không đổi vào mùng 1 âm lịch.

Tiết và khí khác nhau

Hai mươi tư mốc chia thành hai loại xen kẽ nhau:

Mười hai “tiết” — nằm ở đầu mỗi tháng, là mốc đổi tháng trong Bát Tự. Đây là loại có ý nghĩa trực tiếp với người luận mệnh.

Mười hai “khí” (còn gọi trung khí) — nằm giữa tháng, dùng để hiệu chỉnh lịch âm dương và đánh dấu giữa mùa.

Trong đời thường người ta gọi gộp cả hai là “tiết khí”.

Mười hai tiết mở đầu tháng

Mỗi tiết mở ra một tháng địa chi:

Ngày cụ thể xê dịch một hai ngày tùy năm, vì mốc tính theo mặt trời chứ không theo lịch.

Vì sao Bát Tự dùng tiết khí

Bát Tự luận bằng ngũ hành, mà ngũ hành gắn chặt với khí hậu bốn mùa: xuân thì Mộc vượng, hạ thì Hỏa vượng, thu thì Kim vượng, đông thì Thủy vượng. Mùa lại chuyển theo mặt trời chứ không theo tuần trăng.

Âm lịch đếm theo chu kỳ mặt trăng nên mùng 1 không cố định so với mùa. Nếu lấy mùng 1 làm mốc đổi tháng, cùng một “tháng Giêng” có năm rơi vào giữa đông, có năm đã sang xuân — khí hoàn toàn khác nhau.

Hệ quả thực tế

Điều này dẫn tới hai chỗ người mới hay nhầm.

Sinh đầu tháng âm mà vẫn tính tháng trước. Nếu sinh trước giờ giao tiết, khí của tháng cũ còn đang nắm quyền nên trụ Tháng vẫn là tháng cũ.

Sinh sau Tết mà chưa qua Lập Xuân thì vẫn là năm cũ. Năm Bát Tự bắt đầu từ Lập Xuân, không phải mùng 1 Tết.

Sai một ngày ở những mốc này là đổi cả trụ Tháng hoặc trụ Năm, kéo theo đổi luôn vượng suy và dụng thần. Vì vậy khi lập lá số nên dùng công cụ tính đúng theo giờ giao tiết, đừng ước lượng.

Đọc tiếp

24 tiết khí trong năm · Lập Xuân — mốc đổi năm · Âm lịch và lịch tiết khí khác nhau ra sao · Cách lập lá số Bát Tự

Lập lá số tại đây — hệ thống tự tính theo giờ giao tiết thật, không làm tròn.