Hành tinh lùn Eris (136199)

Tên gọi và lịch sử phát hiện

Eris là nữ thần bất hòa – người ném quả táo vàng "tặng người đẹp nhất" gây ra cuộc chiến thành Troy. Cái tên rất hợp vì chính việc phát hiện Eris đã gây tranh cãi dẫn tới việc Pluto mất danh hiệu hành tinh. Vệ tinh duy nhất của nó mang tên Dysnomia, con gái Eris, thần vô pháp luật.

Mike Brown, Chad Trujillo và David Rabinowitz phát hiện Eris ngày 5/1/2005 trên ảnh chụp từ ngày 21/10/2003 tại Đài thiên văn Palomar. Trước khi có tên chính thức, nhóm gọi nó là "Xena". Vì Eris nặng hơn Pluto khoảng 27%, nhiều người đề nghị gọi nó là hành tinh thứ mười, buộc IAU phải định nghĩa lại khái niệm hành tinh vào năm 2006.

Kích thước, cấu tạo và quỹ đạo của Eris

Đường kính Eris khoảng 2.326 km, nhỉnh hơn Pluto một chút về khối lượng nhưng nhỏ hơn về kích thước. Bề mặt phản xạ tới 96% ánh sáng, có lẽ do lớp băng metan đóng lại khi khí quyển ngưng tụ lúc nó ở xa Mặt Trời. Một vòng quỹ đạo của Eris kéo dài khoảng 559 năm, nghiêng 44° so với mặt phẳng hoàng đạo.

Eris đi trên một quỹ đạo nghiêng 43,9°: lúc gần Mặt Trời nhất cách 38,3 AU, tức ngoài quỹ đạo Hải Vương; lúc xa nhất cách 97,7 AU, tức ngoài xa quỹ đạo Hải Vương (gấp 3 lần). Độ lệch tâm là 0,437. Chu kỳ tự quay đo được là 379 giờ (khoảng 15,8 ngày). Đây là một trong những thiên thể quay chậm nhất được biết. Bề mặt phản xạ khoảng 96% ánh sáng Mặt Trời – rất sáng, như được phủ băng hoặc khoáng chất sáng màu.

So với những gì quen thuộc, Eris rộng gấp khoảng 1,4 lần chiều dài lãnh thổ Việt Nam từ Bắc vào Nam.

Eris đang ở đâu trên bầu trời?

Theo tính toán cho ngày 31/10/2026, Eris đang ở vùng trời chòm Kình Ngư, cách chúng ta 14,14 tỷ km (94,5 AU) và cách Mặt Trời 95,5 AU. Nó sáng cỡ cấp 18,6 – chỉ kính thiên văn cỡ lớn của đài quan sát mới ghi nhận được. Với ly giác 164°, Eris gần như đối diện Mặt Trời, quan sát được cả đêm.

Thời điểm quan sát tốt nhất sắp tới là quanh ngày 20/10/2027, khi Eris xung đối ở chòm Kình Ngư; khi đó nó cách Trái Đất 94,4 AU và đạt cấp 18,5.

Eris ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?

Trong chiêm tinh hiện đại, Eris tượng trưng cho bất hòa, sự ganh đua, sức mạnh nữ tính chiến đấu và tiếng nói của người bị gạt ra ngoài. Nhiều nhà chiêm tinh coi Eris là đồng chủ tinh của cung Bạch Dương hoặc Thiên Bình. Vì di chuyển rất chậm, Eris ở cung Bạch Dương từ thập niên 1920 đến giữa thế kỷ 21, nên vị trí theo nhà và góc chiếu quan trọng hơn vị trí theo cung.

Ngày 31/10/2026, kinh độ hoàng đạo địa tâm của Eris là 25°18′ Bạch Dương và đang nghịch hành. Nó ở cung Bạch Dương từ năm 1922 đến năm 2048 (tính cả những lần đi lùi qua lại ranh giới). Nó sẽ bước sang cung Kim Ngưu vào năm 2044. Khi đọc lá số, nhà chiêm tinh xem Eris nằm ở nhà nào và tạo góc chiếu gì với Mặt Trời, Mặt Trăng, cung Mọc.

Eris: những câu hỏi hay gặp

Các tiểu hành tinh khác bạn có thể quan tâm

• Cùng nhóm
  Makemake (136472), Haumea (136108), Pluto (134340), Ceres (1) (Hành tinh lùn)
• Kích thước tương tự
  225088 Gonggong, 50000 Quaoar, 90377 Sedna, 90482 Orcus
• Cùng người phát hiện
  90377 Sedna, 208996 Achlys, 50000 Quaoar, 90482 Orcus
• Chòm sao hôm nay
  Kình Ngư
• Cung hoàng đạo
  Bạch Dương – chòm sao cùng tên: Bạch Dương
• Lịch chiêm tinh
  Sự kiện thiên văn năm 2026 · sự kiện tới ở cung Bạch Dương: Xuân phân 21/03/2027
• Tra cứu
  Bảng tiểu hành tinh

Thông số lấy từ cơ sở dữ liệu của JPL, MPC cùng các mô hình hình dạng công bố trên NASA PDS. Vị trí hôm nay tính theo quỹ đạo hai vật nên có sai số nhỏ. Nội dung chiêm tinh chỉ để tham khảo.