Hành tinh lùn Haumea (136108)

Ai đặt tên cho Haumea?

Haumea là nữ thần sinh nở và sự phồn thực trong thần thoại Hawaii; các con của bà sinh ra từ nhiều bộ phận cơ thể, giống như những mảnh vỡ văng ra từ Haumea. Hai vệ tinh Hiʻiaka và Namaka mang tên hai người con gái của nữ thần.

Haumea gắn với một cuộc tranh cãi: nhóm của Mike Brown (Caltech) theo dõi nó từ cuối năm 2004 nhưng chưa công bố, trong khi nhóm José Luis Ortiz ở Đài thiên văn Sierra Nevada (Tây Ban Nha) công bố trước vào tháng 7/2005. IAU ghi nơi phát hiện là Sierra Nevada nhưng chấp nhận tên gọi do nhóm Brown đề xuất.

Đặc điểm và quỹ đạo

Haumea tự quay một vòng chỉ trong khoảng 3,9 giờ, nhanh nhất trong các thiên thể lớn của Hệ Mặt Trời, khiến nó dẹt thành hình bầu dục với ba trục khoảng 2.322 × 1.704 × 1.026 km. Năm 2017, một lần che sao cho thấy Haumea có vành đai – lần đầu tiên tìm thấy vành đai quanh một thiên thể ngoài Hải Vương. Một nhóm thiên thể có quỹ đạo tương tự được cho là mảnh vỡ từ một vụ va chạm cổ với Haumea.

Điểm cận nhật của Haumea cách Mặt Trời 34,6 AU, điểm viễn nhật cách 51,4 AU, đều ở ngoài quỹ đạo Hải Vương; mặt phẳng quỹ đạo lệch 28,2° so với hoàng đạo. Chu kỳ tự quay đo được là 3,92 giờ. Bề mặt phản xạ khoảng 51% ánh sáng Mặt Trời – rất sáng, như được phủ băng hoặc khoáng chất sáng màu.

Để dễ hình dung: kích thước của Haumea (1.595 km) gấp khoảng 1,4 lần khoảng cách Hà Nội – TP.HCM (đường chim bay).

Quan sát Haumea từ Việt Nam

Ngày 31/10/2026, Haumea ở chòm sao Mục Phu, cách Trái Đất 50,6 AU (7,57 tỷ km) và cách Mặt Trời 49,7 AU; ánh sáng từ nó mất 7,0 giờ mới tới mắt chúng ta. Với cấp sao khoảng 17,2, chỉ kính thiên văn cỡ lớn của đài quan sát mới ghi nhận được. Nó nằm phía tây Mặt Trời (ly giác 28°), nên dễ tìm nhất vào cuối đêm, trước bình minh.

Lần xung đối tới – khi Haumea đối diện Mặt Trời và sáng nhất trong năm – rơi vào khoảng ngày 25/4/2027: nó sẽ ở chòm Mục Phu, cách Trái Đất 48,8 AU, sáng cỡ cấp 17,2.

Haumea trong chiêm tinh học

Các nhà chiêm tinh dùng Haumea để nói về sự sinh nở, sáng tạo, khả năng tái tạo và mối liên hệ với thiên nhiên. Đây là cách đọc mới, chủ yếu dựa trên thần thoại về nữ thần, chưa có truyền thống lâu đời.

Vị trí của Haumea ngày 31/10/2026 là 3°54′ Bọ Cạp trên hoàng đạo nhiệt đới. Lượt đi qua cung Bọ Cạp lần này kéo dài từ năm 2022 tới năm 2050. Nó sẽ bước sang cung Nhân Mã vào năm 2049. Trong lá số cá nhân, vị trí này chỉ có ý nghĩa với người sinh trong khoảng thời gian tương ứng; nhà và góc chiếu tới các hành tinh khác mới là phần được luận giải kỹ.

Hỏi đáp nhanh về Haumea

Các tiểu hành tinh khác bạn có thể quan tâm

• Cùng nhóm
  Makemake (136472), Pluto (134340), Eris (136199), Ceres (1) (Hành tinh lùn)
• Kích thước tương tự
  225088 Gonggong, 50000 Quaoar, 90377 Sedna, 90482 Orcus
• Chòm sao hôm nay
  Mục Phu
• Cung hoàng đạo
  Bọ Cạp – chòm sao cùng tên: Thiên Yết
• Lịch chiêm tinh
  Sự kiện thiên văn năm 2026 · sự kiện tới ở cung Bọ Cạp: Mộc tinh xung đối Mặt Trời 13/05/2030
• Tra cứu
  Bảng tiểu hành tinh

Nguồn: phần tử quỹ đạo và thông số vật lý từ Cơ sở dữ liệu thiên thể nhỏ của JPL (NASA) và Trung tâm Tiểu hành tinh (MPC), qua dữ liệu mở của KStars và Stellarium; mô hình hình dạng từ Hệ thống dữ liệu hành tinh (PDS) qua Celestia. Tọa độ trên trời tính theo bài toán hai vật, đủ cho mục đích tra cứu. Phần chiêm tinh mang tính tham khảo.