Chòm sao Kình Ngư (Cetus)
Chòm Kình Ngư (Cetus) trải trên 1.231,4 độ vuông ở hai bên xích đạo trời; trong 88 chòm sao do IAU quy định, nó xếp thứ 4 về độ rộng. Tên Latinh Cetus chỉ cá voi, thủy quái biển. Sao sáng nhất là Diphda (β Cet), cấp sao 2,04. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 11.
| Tên Latinh | Cetus |
|---|---|
| Viết tắt | Cet |
| Sở hữu cách | Ceti |
| Diện tích | 1.231,411 độ vuông (2,99% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 4/88 |
| Tọa độ tâm | RA 1h43m, Dec −8,0° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 80° Nam đến 65° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 11 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 110 (9 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Diphda (β Cet), cấp 2,04 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Anh Tiên |
| Giáp ranh | Song Ngư, Ba Giang, Ngọc Phu, Bạch Dương, Bảo Bình, Thiên Lô, Kim Ngưu |
Lịch sử và thần thoại của chòm Kình Ngư
Xét về lịch sử, Kình Ngư là một trong 48 chòm sao được Claudius Ptolemy liệt kê trong sách Almagest (khoảng năm 150), phần lớn kế thừa từ thiên văn Babylon và Hy Lạp cổ.
Đây là thủy quái được Poseidon sai đến tàn phá xứ của vua Cepheus, đòi nàng Andromeda làm vật hiến tế, trước khi bị Perseus hóa đá bằng đầu Medusa.
Sao Mira (Omicron Ceti) là sao biến quang chu kỳ đầu tiên được phát hiện: độ sáng thay đổi từ thấy rõ bằng mắt thường đến hoàn toàn biến mất trong khoảng 332 ngày.
Ngắm chòm Kình Ngư ở đâu và khi nào?
Ngày 15/11, chòm sao qua kinh tuyến trời Hà Nội vào 22:01; khi đó tâm chòm cao 61° về phía nam. Mỗi ngày tâm chòm ở trên chân trời Hà Nội khoảng 11 giờ 33 phút: mọc phía đông, chếch nam 9° lúc 16:14, lặn phía tây, chếch nam 9° lúc 3:47. Vì Trái Đất quay quanh Mặt Trời, mỗi tháng chòm sao đến cùng vị trí sớm hơn khoảng hai tiếng.
Cả nước đều quan sát được trọn vẹn chòm sao này. Ở TP.HCM tâm chòm lên cao hơn, tới 71° (Hà Nội 61°).
Sao sáng nhất chòm Kình Ngư
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Diphda (β Cet) | Thổ Tư Không | 2,04 | cam | 3°00′ Bạch Dương |
| Menkar (α Cet) | – | 2,54 | đỏ cam | 14°42′ Kim Ngưu |
| Dheneb (η Cet) | – | 3,46 | cam | 12°06′ Bạch Dương |
| Kaffaljidhma (γ Cet) | – | 3,47 | trắng | 9°48′ Kim Ngưu |
| τ Cet | – | 3,49 | vàng | 18°12′ Bạch Dương |
| Deneb Kaitos Shemali (ι Cet) | – | 3,56 | cam | 1°18′ Bạch Dương |
| Al Naymat (θ Cet) | – | 3,60 | cam | 16°36′ Bạch Dương |
| Baten Kaitos (ζ Cet) | – | 3,74 | cam | 22°18′ Bạch Dương |
Sao chủ của chòm là Diphda (β Cet), ánh cam, cấp sao 2,04, vẫn rõ dù trời thành phố nhiều ánh đèn. Trong thiên văn cổ Trung Hoa, đây là sao Thổ Tư Không. Sao sáng thứ hai là Menkar (α Cet), cấp 2,54 và Dheneb (η Cet), cấp 3,46. Danh mục Hipparcos ghi nhận 110 sao trong chòm đủ sáng để thấy bằng mắt trần, trong đó 9 sao sáng hơn cấp 4.
Thiên thể sâu đáng xem ở Kình Ngư
- Thiên hà Kình Ngư A (M77, NGC 1068): thiên hà xoắn ốc, cấp 8,8, dùng ống nhòm 7×50 là thấy
Kình Ngư ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Ptolemy cho các sao của Kình Ngư mang tính Thổ tinh. (Theo Tetrabiblos, quyển I, chương 9.)
Theo cách luận cổ điển, khi một hành tinh trong lá số trùng vị trí với các sao này, nó được tô thêm sắc thái của Thổ tinh – trách nhiệm, giới hạn và thời gian.
Tính cho vĩ độ Hà Nội: tâm Kình Ngư mọc khi 6°30′ Kim Ngưu đang ở chân trời phía đông, và qua kinh tuyến khi 27°42′ Bạch Dương ở MC. Theo truyền thống paranatellonta của Manilius, người có cung Mọc hoặc MC ở các độ này mang thêm biểu tượng cá voi, thủy quái biển.
Vị trí hoàng đạo nhiệt đới (năm 2026) của các sao chính: Diphda ở 3°00′ Bạch Dương (vĩ độ hoàng đạo −20,8°); Menkar ở 14°42′ Kim Ngưu (vĩ độ hoàng đạo −12,6°). Chiêm tinh sao cố định thường chỉ xét góc hợp chặt (lệch dưới 1°), và cộng thêm khoảng 50 giây cung mỗi năm do tuế sai.
Phương Đông nhìn chòm Kình Ngư thế nào?
Sao Diphda (Beta Ceti) là Thổ Tư Không (quan coi việc đất đai) trong thiên văn Trung Hoa.
Hỏi đáp nhanh về chòm Kình Ngư
Kình Ngư là chòm sao nào?
Đó là chòm Cetus trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng cá voi, thủy quái biển; chòm rộng 1.231,4 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Mấy giờ thì thấy chòm Kình Ngư?
Khoảng tháng 10 đến tháng 12, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 22:01 ngày 15/11 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Kình Ngư?
Đó là Diphda (β Cet), cấp 2,04, ánh cam; phương Đông gọi là Thổ Tư Không.
Kình Ngư ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao của Kình Ngư mang tính Thổ tinh.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ Anh Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 11)
- Tra cứu
Ranh giới và hình chòm sao: IAU, d3-celestial (BSD). Độ sáng, màu sao: Hipparcos. Tính toán thiên văn: Astronomy Engine (MIT). Chiêm tinh: Ptolemy, Manilius – chỉ để tham khảo.