Chòm sao Thiên Thố (Lepus)
Chòm Thiên Thố (Lepus) trải trên 290,3 độ vuông ở nửa bầu trời phía nam; trong 88 chòm sao do IAU quy định, nó xếp thứ 51 về độ rộng. Hình tượng của chòm là con thỏ rừng. Dẫn đầu về độ sáng là Arneb (α Lep), cấp 2,58. Thời điểm quan sát tốt nhất ở Việt Nam là khoảng 21 giờ tháng 1.
| Tên Latinh | Lepus (tên Việt khác: Con Thỏ) |
|---|---|
| Viết tắt | Lep |
| Sở hữu cách | Leporis |
| Diện tích | 290,291 độ vuông (0,70% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 51/88 |
| Tọa độ tâm | RA 5h34m, Dec −19,3° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 63° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 1 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 45 (8 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Arneb (α Lep), cấp 2,58 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Lạp Hộ |
| Giáp ranh | Ba Giang, Thiên Cáp, Đại Khuyển, Lạp Hộ, Kỳ Lân, Điêu Cụ |
Nguồn gốc và truyền thuyết chòm sao Thiên Thố
Về nguồn gốc, Thiên Thố là một trong 48 chòm sao được Claudius Ptolemy liệt kê trong sách Almagest (khoảng năm 150), phần lớn kế thừa từ thiên văn Babylon và Hy Lạp cổ.
Con thỏ chạy trốn ngay dưới chân thợ săn Orion, bị con chó Đại Khuyển đuổi theo. Có truyện kể thỏ được đặt lên trời vì đã sinh sôi phá hoại đảo Leros.
Ngắm chòm Thiên Thố ở đâu và khi nào?
Giữa tháng (15/1), tâm chòm sao lên cao nhất lúc 21:50 ở Hà Nội, cao 50° về phía nam. Hôm ấy chòm sao mọc lúc 16:22 (hướng đông, chếch nam 21°), lặn lúc 3:18 (hướng tây, chếch nam 21°); thời gian nằm trên chân trời khoảng 10 giờ 56 phút. Mỗi tháng sau đó, các thời điểm này sớm hơn khoảng 2 giờ. Sao rất sáng gần nhất để định hướng là Rigel (Lạp Hộ), cách tâm chòm Thiên Thố chừng 10° theo hướng nam.
Toàn bộ chòm nằm phía bắc xích vĩ −66,6°, nên ở bất cứ tỉnh nào cũng thấy trọn. Người ở TP.HCM thấy chòm sao cao hơn, khoảng 60° so với 50° ở Hà Nội.
Những sao nổi bật của Thiên Thố
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Arneb (α Lep) | – | 2,58 | trắng | 21°48′ Song Tử |
| Nihal (β Lep) | – | 2,81 | vàng | 20°00′ Song Tử |
| ε Lep | – | 3,19 | đỏ cam | 12°24′ Song Tử |
| μ Lep | – | 3,29 | trắng xanh | 15°48′ Song Tử |
| ζ Lep | – | 3,55 | trắng | 26°24′ Song Tử |
| Kursi al Jabbar (γ Lep) | – | 3,59 | trắng ngả vàng | 25°12′ Song Tử |
| η Lep | – | 3,71 | trắng ngả vàng | 29°18′ Song Tử |
| Arsh al Jauzah (δ Lep) | – | 3,76 | vàng | 27°30′ Song Tử |
Arneb (α Lep) là sao sáng nhất chòm Thiên Thố, màu trắng, cấp 2,58, cần trời ngoại ô hoặc nông thôn. Xếp sau là Nihal (β Lep), cấp 2,81 và ε Lep, cấp 3,19. Danh mục Hipparcos ghi nhận 45 sao trong chòm đủ sáng để thấy bằng mắt thường, trong đó 8 sao sáng hơn cấp 4.
Thiên hà, tinh vân và cụm sao trong chòm Thiên Thố
- Cụm sao cầu M79 (NGC 1904): cụm sao cầu, cấp 8,0, dùng ống nhòm 7×50 là thấy
Chiêm tinh học nói gì về Thiên Thố?
Ptolemy cho các sao của Thiên Thố mang tính Thổ tinh và Thủy tinh. (Nguồn: Tetrabiblos của Ptolemy, thế kỷ 2.)
Trong lá số, hành tinh hợp với các sao này được cho là nhận thêm ảnh hưởng của Thổ tinh, tức kỷ luật, thử thách và sự bền bỉ, cùng chút Thủy tinh (trí tuệ, giao tiếp và sự linh hoạt).
Tính cho vĩ độ Hà Nội: tâm Thiên Thố mọc khi 9°48′ Cự Giải đang ở chân trời phía đông, và qua kinh tuyến khi 24°00′ Song Tử ở MC. Theo truyền thống paranatellonta của Manilius, người có cung Mọc hoặc MC ở các độ này mang thêm biểu tượng con thỏ rừng.
Trong chiêm tinh sao cố định, vị trí cần biết năm 2026 là: Arneb ở 21°48′ Song Tử (vĩ độ hoàng đạo −41,1°). Chiêm tinh sao cố định thường chỉ xét góc hợp chặt (lệch dưới 1°), và cộng thêm khoảng 50 giây cung mỗi năm do tuế sai.
Phương Đông nhìn chòm Thiên Thố thế nào?
Bốn sao chính của Thiên Thố là Xí (nhà xí của quân lính) trong thiên văn Trung Hoa, nằm dưới tú Sâm.
Hỏi đáp nhanh về chòm Thiên Thố
Thiên Thố là chòm sao nào?
Thiên Thố (Lepus) là chòm sao hình con thỏ rừng ở nửa bầu trời phía nam, rộng 290,3 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Mấy giờ thì thấy chòm Thiên Thố?
Nên ngắm vào tháng 12 đến tháng 2. Chẳng hạn ngày 15/1, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 21:50; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Thiên Thố?
Sao sáng nhất là Arneb (α Lep): cấp 2,58, màu trắng.
Chòm sao Thiên Thố có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao của Thiên Thố mang tính Thổ tinh và Thủy tinh.
Tìm chòm Thiên Thố bằng cách nào?
Lấy Rigel làm mốc: chòm Thiên Thố nằm cách đó chừng 10° về phía nam.
Chòm sao liên quan
- Họ Lạp Hộ
- Cùng mùa ngắm (tháng 1)
- Tra cứu
Ranh giới và hình chòm sao: IAU, d3-celestial (BSD). Độ sáng, màu sao: Hipparcos. Tính toán thiên văn: Astronomy Engine (MIT). Chiêm tinh: Ptolemy, Manilius – chỉ để tham khảo.