Chòm sao Tiểu Khuyển (Canis Minor)
Chòm Tiểu Khuyển (Canis Minor) trải trên 183,4 độ vuông ở hai bên xích đạo trời; trong 88 chòm sao do IAU quy định, nó xếp thứ 71 về độ rộng. Tên gọi có nghĩa là con chó nhỏ. Ngôi sao sáng nhất trong chòm là Procyon (α CMi), cấp 0,40. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 2.
| Tên Latinh | Canis Minor |
|---|---|
| Viết tắt | CMi |
| Sở hữu cách | Canis Minoris |
| Diện tích | 183,367 độ vuông (0,44% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 71/88 |
| Tọa độ tâm | RA 7h39m, Dec +6,1° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 77° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 2 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 25 (2 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Procyon (α CMi), cấp 0,40 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Lạp Hộ |
| Giáp ranh | Kỳ Lân, Song Tử, Cự Giải, Trường Xà |
Truyền thuyết về chòm Tiểu Khuyển
Về nguồn gốc, Tiểu Khuyển là chòm sao thuộc nhóm 48 chòm kinh điển của Ptolemy (Almagest, khoảng năm 150), hình tượng bắt nguồn từ thần thoại Hy Lạp và thiên văn Lưỡng Hà.
Tiểu Khuyển là con chó thứ hai của thợ săn Orion. Tên sao Procyon nghĩa là "trước con chó", vì nó mọc sớm hơn Sirius một chút.
Khi nào thấy chòm sao Tiểu Khuyển?
Procyon cùng Betelgeuse và Sirius tạo thành "Tam giác mùa đông".
Lấy ngày 15/2 làm mốc: lúc 21:53, chòm sao ở vị trí cao nhất trong đêm, chừng 75° về phía nam nếu nhìn từ Hà Nội. Mỗi ngày tâm chòm ở trên chân trời Hà Nội khoảng 12 giờ 17 phút: mọc phía đông, chếch bắc 7° lúc 15:44, lặn phía tây, chếch bắc 7° lúc 4:01. Cứ sau một tháng, chòm sao mọc và lặn sớm hơn chừng 2 giờ. Sao Procyon, cấp 0,4, là điểm sáng giúp nhận ra chòm sao ngay cả trong thành phố.
Toàn bộ chòm nằm phía bắc xích vĩ −66,6°, nên ở bất cứ tỉnh nào cũng thấy trọn. Người ở TP.HCM thấy chòm sao cao hơn, khoảng 85° so với 75° ở Hà Nội.
Sao sáng nhất chòm Tiểu Khuyển
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Procyon (α CMi) | Nam Hà tam | 0,40 | trắng ngả vàng | 26°12′ Cự Giải |
| Gomeisa (β CMi) | – | 2,89 | trắng xanh | 22°36′ Cự Giải |
| γ CMi | – | 4,33 | đỏ cam | 22°42′ Cự Giải |
| G CMi | – | 4,39 | cam | 2°36′ Sư Tử |
| 6 CMi | – | 4,55 | cam | 22°36′ Cự Giải |
| ε CMi | – | 4,99 | vàng | 22°00′ Cự Giải |
| ζ CMi | – | 5,12 | trắng xanh | 0°00′ Sư Tử |
| η CMi | – | 5,22 | trắng | 23°00′ Cự Giải |
Đứng đầu về độ sáng là Procyon (α CMi), một ngôi sao màu trắng ngả vàng, cấp 0,40, một trong những điểm sáng chói nhất trên bầu trời. Trong thiên văn cổ Trung Hoa, đây là sao Nam Hà tam. Xếp sau là Gomeisa (β CMi), cấp 2,89 và γ CMi, cấp 4,33. 2 sao sáng hơn cấp 4 tạo nên hình dáng chính của chòm, cùng 23 sao mờ hơn nhưng vẫn trong tầm mắt thường.
Tiểu Khuyển và chiêm tinh
Ptolemy cho sao Procyon mang tính Thủy tinh, phần nào Hỏa tinh. (Ptolemy, Tetrabiblos I.9.)
Trong lá số, hành tinh hợp với các sao này được cho là nhận thêm ảnh hưởng của Thủy tinh, tức trí tuệ, giao tiếp và sự linh hoạt, pha Hỏa tinh – sự quyết liệt, can đảm và xung đột.
Với người sinh ở Hà Nội, cung Mọc khoảng 28°30′ Cự Giải trùng lúc tâm chòm Tiểu Khuyển mọc; Manilius gọi đó là các chòm "cùng mọc" và cho rằng chúng tô thêm tính cách cho đương số. Khi chòm sao lên đỉnh, MC nằm ở 22°54′ Cự Giải.
Trong chiêm tinh sao cố định, vị trí cần biết năm 2026 là: Procyon ở 26°12′ Cự Giải (vĩ độ hoàng đạo −16,0°), một trong 15 sao cố định Behenian của chiêm tinh trung cổ. Một hành tinh trong lá số nằm cách các kinh độ này trong khoảng 1° được xem là "hợp" với sao; do tuế sai, các vị trí này tăng khoảng 1° sau mỗi 72 năm.
Phương Đông nhìn chòm Tiểu Khuyển thế nào?
Procyon là Nam Hà tam, thuộc nhóm Nam Hà (bờ sông phía nam), đối xứng với Bắc Hà ở chòm Song Tử qua dải Ngân Hà.
Hỏi đáp nhanh về chòm Tiểu Khuyển
Tiểu Khuyển là chòm sao nào?
Đó là chòm Canis Minor trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng con chó nhỏ; chòm rộng 183,4 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Ở Việt Nam xem chòm Tiểu Khuyển vào tháng mấy?
Nên ngắm vào tháng 1 đến tháng 3. Chẳng hạn ngày 15/2, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 21:53; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Tiểu Khuyển là sao nào?
Đó là Procyon (α CMi), cấp 0,40, ánh trắng ngả vàng; phương Đông gọi là Nam Hà tam.
Tiểu Khuyển ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), sao Procyon mang tính Thủy tinh, phần nào Hỏa tinh.
Các chòm sao gần Tiểu Khuyển
- Họ Lạp Hộ
- Cùng mùa ngắm (tháng 2)
- Tra cứu
Số liệu sao lấy từ Hipparcos qua d3-celestial (Olaf Frohn); ranh giới theo IAU; vị trí, giờ mọc lặn tính bằng Astronomy Engine. Nội dung chiêm tinh mang tính tham khảo, theo các nguồn cổ điển.