Chòm sao Võng Cổ (Reticulum)
Chòm Võng Cổ (Reticulum) trải trên 113,9 độ vuông ở vùng trời quanh thiên cực nam; trong 88 chòm sao do IAU quy định, nó xếp thứ 82 về độ rộng. Tên Latinh Reticulum chỉ lưới ngắm của kính thiên văn. Sao sáng nhất là α Ret, cấp sao 3,33. Tháng 1 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam. Chỉ các tỉnh phía Nam thấy trọn chòm sao.
| Tên Latinh | Reticulum (tên Việt khác: Lưới Ngắm) |
|---|---|
| Viết tắt | Ret |
| Sở hữu cách | Reticuli |
| Diện tích | 113,936 độ vuông (0,28% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 82/88 |
| Tọa độ tâm | RA 3h54m, Dec −60,9° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 23° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 1 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 16 (2 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | α Ret, cấp 3,33 |
| Nguồn gốc | do Lacaille đặt (1756) |
| Họ chòm sao | La Caille |
| Giáp ranh | Kiếm Ngư, Thời Chung, Thủy Xà |
Nguồn gốc tên gọi Võng Cổ
Xét về lịch sử, Võng Cổ là do nhà thiên văn Pháp Nicolas-Louis de Lacaille đặt sau chuyến quan sát bầu trời phương Nam ở Mũi Hảo Vọng (1751–1752), công bố năm 1756 và hoàn chỉnh năm 1763. Lacaille đặt tên theo lưới chữ thập hình thoi trong thị kính ông dùng để đo vị trí sao.
Hình thoi nhỏ của bốn sao chính giống chiếc lưới ngắm. Sao Zeta Reticuli, một cặp sao giống Mặt Trời, từng nổi tiếng qua các câu chuyện UFO.
Khi nào thấy chòm sao Võng Cổ?
Tối 15/1, người ở Hà Nội thấy tâm chòm sao lên tới 8° về phía nam lúc 20:11. Mỗi ngày tâm chòm ở trên chân trời Hà Nội khoảng 6 giờ 9 phút: mọc phía nam, chếch đông 21° lúc 17:06, lặn phía nam, chếch tây 21° lúc 23:15. Cứ sau một tháng, chòm sao mọc và lặn sớm hơn khoảng 2 giờ. Từ sao Achernar thuộc chòm Ba Giang, nhìn về phía đông nam khoảng 20° sẽ gặp vùng trời của Võng Cổ (khoảng 1 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Phải ở phía nam vĩ tuyến 23° Bắc mới thấy trọn chòm sao; từ Hà Nội, rìa phía nam bị chân trời che khuất. Ở TP.HCM tâm chòm lên cao hơn, tới 18° (Hà Nội 8°).
Võng Cổ có những sao nào?
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| α Ret | – | 3,33 | vàng | 7°54′ Bạch Dương |
| β Ret | – | 3,84 | cam | 21°48′ Song Ngư |
| ε Ret | – | 4,44 | cam | 20°00′ Bạch Dương |
| γ Ret | – | 4,48 | đỏ cam | 5°24′ Bạch Dương |
| δ Ret | – | 4,56 | đỏ cam | 7°24′ Bạch Dương |
| κ Ret | – | 4,71 | trắng ngả vàng | 25°30′ Song Ngư |
| ι Ret | – | 4,97 | cam | 9°18′ Bạch Dương |
| ζ2 Ret | – | 5,24 | vàng | 24°36′ Song Ngư |
Đứng đầu về độ sáng là α Ret, một ngôi sao màu vàng, cấp 3,33, thấy rõ ở vùng ngoại ô. Tiếp theo về độ sáng có β Ret với cấp 3,84; rồi đến ε Ret, cấp 4,44. Tổng cộng chòm có 16 sao sáng hơn cấp 6, giới hạn của mắt thường ở nơi ít ánh đèn.
Chòm sao Võng Cổ trong chiêm tinh
Võng Cổ là chòm sao hiện đại, không có trong hệ thống của Ptolemy, nên chiêm tinh cổ điển không gán cho nó bản chất hành tinh nào. Một số người theo chiêm tinh hiện đại diễn giải theo biểu tượng tên gọi (lưới ngắm của kính thiên văn), nhưng đó là cách luận cá nhân, không có nguồn cổ làm chuẩn.
Trong chiêm tinh Hy Lạp, mỗi độ hoàng đạo mọc lên kéo theo những chòm sao ngoài hoàng đạo (paranatellonta). Ở Hà Nội, Võng Cổ là chòm "cùng mọc" với 19°30′ Cự Giải; lúc chòm này lên cao nhất, MC rơi vào 0°42′ Song Tử.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của α Ret là 7°54′ Bạch Dương, vĩ độ −78,0°; cách hoàng đạo quá xa nên hiếm khi được tính đến khi luận sao cố định.
Chòm Võng Cổ trong thiên văn phương Đông
Võng Cổ nằm gần Đám Mây Magellan Lớn, thấp sát chân trời phía nam khi nhìn từ Việt Nam.
Hỏi đáp nhanh về chòm Võng Cổ
Chòm Võng Cổ có nghĩa là gì?
Đó là chòm Reticulum trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng lưới ngắm của kính thiên văn; chòm rộng 113,9 độ vuông, do Lacaille đặt (1756).
Ở Việt Nam xem chòm Võng Cổ vào tháng mấy?
Khoảng tháng 12 đến tháng 2, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 20:11 ngày 15/1 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: chỉ phía nam vĩ độ 23° Bắc mới thấy trọn.
Ngôi sao sáng nhất chòm Võng Cổ là sao nào?
Sao sáng nhất là α Ret: cấp 3,33, màu vàng.
Chòm sao Võng Cổ có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Võng Cổ không thuộc hệ thống chòm sao cổ nên chiêm tinh truyền thống ít nhắc đến. Nếu xét chòm "cùng mọc", tâm chòm mọc cùng 19°30′ Cự Giải ở vĩ độ Hà Nội.
Tìm chòm Võng Cổ bằng cách nào?
Tìm sao sáng Achernar rồi nhìn về phía đông nam khoảng 20°.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ La Caille
- Cùng mùa ngắm (tháng 1)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.