Chòm sao Kim Ngưu (Taurus)
Kim Ngưu (Taurus, viết tắt Tau) là chòm sao rộng thứ 17 trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, với diện tích 797,2 độ vuông ở nửa bầu trời phía bắc. Hình tượng của chòm là con bò đực. Ngôi sao sáng nhất trong chòm là Aldebaran (α Tau), cấp 0,87. Thời điểm quan sát tốt nhất ở Việt Nam là khoảng 21 giờ tháng 1.
| Tên Latinh | Taurus |
|---|---|
| Viết tắt | Tau |
| Sở hữu cách | Tauri |
| Diện tích | 797,249 độ vuông (1,93% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 17/88 |
| Tọa độ tâm | RA 4h36m, Dec +17,4° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 59° Nam đến 89° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 1 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 143 (16 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Aldebaran (α Tau), cấp 0,87 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Hoàng Đạo |
| Mặt Trời đi qua (2026) | 15/5 – 21/6 |
| Giáp ranh | Lạp Hộ, Ngự Phu, Bạch Dương, Ba Giang, Anh Tiên, Kình Ngư, Song Tử |
Nguồn gốc và truyền thuyết chòm sao Kim Ngưu
Về nguồn gốc, Kim Ngưu là chòm sao cổ, có mặt trong danh mục 48 chòm của Ptolemy ở sách Almagest (thế kỷ 2), vốn tiếp nối truyền thống Hy Lạp và Lưỡng Hà.
Zeus hóa thành con bò trắng để quyến rũ công chúa Europa rồi chở nàng vượt biển đến đảo Crete. Đây là một trong những chòm sao cổ nhất, có thể đã được vẽ trong hang Lascaux từ hơn 17.000 năm trước.
Tinh vân Con Cua (M1) là tàn dư của siêu tân tinh năm 1054, được các nhà thiên văn nhà Tống ghi chép là "khách tinh" thấy cả ban ngày trong 23 ngày.
Khi nào thấy chòm sao Kim Ngưu?
Aldebaran đỏ là "mắt bò" ở giữa cụm sao hình chữ V (Hyades); phía trên là cụm Tua Rua (Pleiades).
Giữa tháng (15/1), tâm chòm sao lên cao nhất lúc 20:52 ở Hà Nội, cao 86° về phía nam. Mỗi ngày tâm chòm ở trên chân trời Hà Nội khoảng 12 giờ 53 phút: mọc phía đông, chếch bắc 19° lúc 14:25, lặn phía tây, chếch bắc 19° lúc 3:19. Cứ sau một tháng, chòm sao mọc và lặn sớm hơn chừng 2 giờ. Chỉ cần tìm sao Aldebaran (cấp 0,9) là đã ở giữa vùng trời của Kim Ngưu.
Mọi nơi ở Việt Nam đều thấy được toàn bộ chòm sao. Càng vào Nam chòm sao càng thấp: 83° ở TP.HCM so với 86° ở Hà Nội.
Các ngôi sao sáng trong chòm Kim Ngưu
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Aldebaran (α Tau) | Tất tú ngũ | 0,87 | đỏ cam | 10°12′ Song Tử |
| Elnath (β Tau) | Ngũ Xa ngũ | 1,65 | trắng xanh | 22°54′ Song Tử |
| Alcyone (η Tau) | Mão tú lục | 2,85 | trắng xanh | 0°24′ Song Tử |
| Tianguan (ζ Tau) | – | 2,97 | trắng xanh | 25°12′ Song Tử |
| Chamukuy (θ2 Tau) | – | 3,40 | trắng | 8°18′ Song Tử |
| λ Tau | – | 3,41 | trắng xanh | 1°00′ Song Tử |
| Ain (ε Tau) | – | 3,53 | cam | 8°48′ Song Tử |
| ο Tau | – | 3,61 | vàng | 21°30′ Kim Ngưu |
Với cấp 0,87, Aldebaran (α Tau) là sao nổi bật nhất trong Kim Ngưu; ánh sao có màu đỏ cam, thuộc nhóm sao sáng nhất bầu trời đêm. Trong thiên văn cổ Trung Hoa, đây là sao Tất tú ngũ. Xếp sau là Elnath (β Tau), cấp 1,65 và Alcyone (η Tau), cấp 2,85. Danh mục Hipparcos ghi nhận 143 sao trong chòm đủ sáng để thấy bằng mắt thường, trong đó 16 sao sáng hơn cấp 4.
Thiên hà, tinh vân và cụm sao trong chòm Kim Ngưu
- Cụm sao Tua Rua (Pleiades) (M45): cụm sao mở, cấp 1,2, nhìn được không cần dụng cụ nếu trời đủ tối
- Tinh vân Con Cua (M1, NGC 1952): tàn dư siêu tân tinh, cấp 8,4, dùng ống nhòm 7×50 là thấy
- Cụm sao Hyades (C 41): cụm sao mở, cấp 0,5, nhìn được không cần dụng cụ nếu trời đủ tối
Sao băng của chòm Kim Ngưu
- Mưa sao băng Taurid (nam và bắc): mạnh nhất kéo dài tháng 10–11, chậm, nhiều cầu lửa
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Kim Ngưu
Kim Ngưu là chòm sao hoàng đạo, nguồn gốc tên gọi của cung Kim Ngưu trong chiêm tinh. Ngày của cung Kim Ngưu (20/4–20/5) được tính theo mùa, không theo vị trí sao thật. Hơn 2.000 năm qua, tuế sai đã đẩy lịch ấy đi gần một tháng: năm 2026, Mặt Trời ở trong chòm Kim Ngưu từ 15/5 đến 21/6. Đó là lý do chiêm tinh Vệ Đà (sidereal) đặt cung Mặt Trời lùi khoảng 24° so với chiêm tinh phương Tây.
Trong chiêm tinh, Kim Ngưu là cung Đất, nhóm kiên định, chủ tinh Kim tinh; người cung này được mô tả là bền bỉ, thực tế.
Ptolemy mô tả: các sao ở chỗ cắt ngang của cung mang tính Kim tinh, phần nào Thổ tinh; cụm Pleiades giống Mặt Trăng và Hỏa tinh; Aldebaran giống Hỏa tinh; các sao Hyades còn lại giống Thổ tinh, phần nào Thủy tinh; sao ở đỉnh sừng giống Hỏa tinh. (Ptolemy, Tetrabiblos I.9.)
Trong lá số, hành tinh hợp với các sao này được cho là nhận thêm ảnh hưởng của Hỏa tinh, tức sự quyết liệt, can đảm và xung đột, cùng chút Thổ tinh (trách nhiệm, giới hạn và thời gian).
Một cách đọc cổ khác là xem chòm sao mọc cùng độ hoàng đạo nào. Với vĩ độ Hà Nội, khi tâm Kim Ngưu vừa lên khỏi chân trời thì cung Mọc (Ascendant) đang ở 12°30′ Song Tử; khi nó lên cao nhất, điểm MC là 10°30′ Song Tử. Lá số có cung Mọc gần 12°30′ Song Tử vì thế được liên hệ với hình tượng con bò đực.
Trong chiêm tinh sao cố định, vị trí cần biết năm 2026 là: Aldebaran ở 10°12′ Song Tử (vĩ độ hoàng đạo −5,5°), một trong bốn "sao hoàng gia" của chiêm tinh Ba Tư; Elnath ở 22°54′ Song Tử (vĩ độ hoàng đạo +5,4°); Alcyone ở 0°24′ Song Tử (vĩ độ hoàng đạo +4,1°), một trong 15 sao cố định Behenian của chiêm tinh trung cổ. Thông thường chỉ góc hợp sai số khoảng 1° mới được tính; kinh độ của sao tăng 1° sau mỗi 72 năm nên lá số các thế hệ khác nhau cần điều chỉnh.
Chòm Kim Ngưu trong thiên văn phương Đông
Cụm Pleiades chính là "sao Rua" (Tua Rua, Thất Tinh) mà nông dân Việt dùng để tính thời vụ; trong nhị thập bát tú đó là tú Mão (Mão Nhật Kê – xấu), còn nhóm Hyades và Aldebaran là tú Tất (Tất Nguyệt Ô – tốt). Aldebaran là một trong bốn "sao hoàng gia" của chiêm tinh Ba Tư.
Lịch thiên văn và luận giải 12 cung hoàng đạo hằng ngày
Câu hỏi thường gặp về chòm sao Kim Ngưu
Chòm Kim Ngưu có nghĩa là gì?
Đó là chòm Taurus trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng con bò đực; chòm rộng 797,2 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Ở Việt Nam xem chòm Kim Ngưu vào tháng mấy?
Nên ngắm vào tháng 12 đến tháng 2. Chẳng hạn ngày 15/1, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 20:52; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Kim Ngưu?
Aldebaran (α Tau), cấp sao 0,87, màu đỏ cam; phương Đông gọi là Tất tú ngũ.
Mặt Trời đi qua chòm sao Kim Ngưu vào thời gian nào?
Khoảng 15/5–21/6; con số tính cho năm 2026. Thời gian này khác với ngày của cung Kim Ngưu (20/4–20/5) vì hiện tượng tuế sai.
Chòm sao Kim Ngưu có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao ở chỗ cắt ngang của cung mang tính Kim tinh, phần nào Thổ tinh; cụm Pleiades giống Mặt Trăng và Hỏa tinh; Aldebaran giống Hỏa tinh; các sao Hyades còn lại giống Thổ tinh, phần nào Thủy tinh; sao ở đỉnh sừng giống Hỏa tinh.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ Hoàng Đạo
- Cùng mùa ngắm (tháng 1)
- Tra cứu
Ranh giới và hình chòm sao: IAU, d3-celestial (BSD). Độ sáng, màu sao: Hipparcos. Tính toán thiên văn: Astronomy Engine (MIT). Chiêm tinh: Ptolemy, Manilius – chỉ để tham khảo.