Chòm sao Trường Xà (Hydra)
Trường Xà (Hydra, viết tắt Hya) là chòm sao lớn nhất trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, trải trên 1.302,8 độ vuông ở nửa bầu trời phía nam. Chòm sao mang hình tượng con rắn nước (thủy quái Hydra). Sao sáng nhất là Alphard (α Hya), cấp sao 1,99. Tháng 4 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam.
| Tên Latinh | Hydra (tên Việt khác: Rắn Nước Cái) |
|---|---|
| Viết tắt | Hya |
| Sở hữu cách | Hydrae |
| Diện tích | 1.302,844 độ vuông (3,16% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 1/88 |
| Tọa độ tâm | RA 11h05m, Dec −23,0° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 83° Nam đến 54° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 4 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 121 (12 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Alphard (α Hya), cấp 1,99 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Vũ Tiên |
| Giáp ranh | Bán Nhân Mã, Bơm Khí, Lục Phân Nghi, Cự Tước, La Bàn, Xử Nữ, Ô Nha, Thiên Bình, Cự Giải, Kỳ Lân, Thuyền Vĩ, Tiểu Khuyển, Sư Tử |
Lịch sử và thần thoại của chòm Trường Xà
Xét về lịch sử, Trường Xà là chòm sao cổ, có mặt trong danh mục 48 chòm của Ptolemy ở sách Almagest (thế kỷ 2), vốn tiếp nối truyền thống Hy Lạp và Lưỡng Hà.
Trường Xà thường được gắn với Hydra nhiều đầu ở đầm Lerna, bị Hercules diệt trong kỳ công thứ hai; trong truyện khác, nó là con rắn nước bị con quạ vu oan. Đây là chòm sao lớn nhất bầu trời, trải dài hơn một phần tư vòng trời.
Quan sát chòm sao Trường Xà từ Việt Nam
Đầu rắn là nhóm sao nhỏ dưới Cự Giải; sao Alphard đứng cô độc nên có biệt danh "Người cô đơn".
Tối 15/4, người ở Hà Nội thấy tâm chòm sao lên tới 46° về phía nam lúc 21:26. Mỗi ngày tâm chòm ở trên chân trời Hà Nội khoảng 10 giờ 43 phút: mọc phía đông, chếch nam 25° lúc 16:05, lặn phía tây, chếch nam 25° lúc 2:48. Sang tháng 5, cùng vị trí ấy đến sớm hơn khoảng 2 giờ, nên chòm sao đã ngả về tây khi trời vừa tối.
Toàn bộ chòm nằm phía bắc xích vĩ −66,6°, nên ở bất cứ tỉnh nào cũng thấy trọn. Càng vào Nam chòm sao càng cao: 56° ở TP.HCM, 46° ở Hà Nội.
Sao sáng nhất chòm Trường Xà
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Alphard (α Hya) | Tinh tú nhất | 1,99 | đỏ cam | 27°42′ Sư Tử |
| γ Hya | – | 2,99 | vàng | 27°24′ Thiên Bình |
| ζ Hya | – | 3,11 | vàng | 14°54′ Sư Tử |
| ν Hya | – | 3,11 | cam | 20°42′ Xử Nữ |
| π Hya | – | 3,25 | cam | 9°00′ Bọ Cạp |
| Ashlesha (ε Hya) | – | 3,38 | vàng | 12°42′ Sư Tử |
| ξ Hya | – | 3,54 | vàng | 8°24′ Thiên Bình |
| λ Hya | – | 3,61 | cam | 9°42′ Xử Nữ |
Đứng đầu về độ sáng là Alphard (α Hya), một ngôi sao màu đỏ cam, cấp 1,99, dễ thấy cả trong thành phố. Thiên văn phương Đông gọi sao này là Tinh tú nhất. Xếp sau là γ Hya, cấp 2,99 và ζ Hya, cấp 3,11. Tổng cộng chòm có 121 sao sáng hơn cấp 6, giới hạn của mắt thường ở nơi ít ánh đèn.
Các thiên thể nổi bật trong chòm Trường Xà
- Cụm sao mở M48 (NGC 2548): cụm sao mở, cấp 5,8, hiện rõ qua ống nhòm
- Thiên hà Chong Chóng Nam (M83, NGC 5236): thiên hà xoắn ốc, cấp 7,6, hiện rõ qua ống nhòm
- Cụm sao cầu M68 (NGC 4590): cụm sao cầu, cấp 8,2, dùng ống nhòm 7×50 là thấy
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Trường Xà
Ptolemy cho các sao của Trường Xà mang tính Thổ tinh và Kim tinh. (Ptolemy, Tetrabiblos I.9.)
Trong lá số, hành tinh hợp với các sao này được cho là nhận thêm ảnh hưởng của Thổ tinh, tức kỷ luật, thử thách và sự bền bỉ, thêm vào đó là Kim tinh – nghệ thuật, sự duyên dáng và các mối quan hệ.
Với người sinh ở Hà Nội, cung Mọc khoảng 25°54′ Xử Nữ trùng lúc tâm chòm Trường Xà mọc; Manilius gọi đó là các chòm "cùng mọc" và cho rằng chúng tô thêm tính cách cho đương số. Khi chòm sao lên đỉnh, MC nằm ở 15°00′ Xử Nữ.
Vị trí hoàng đạo nhiệt đới (năm 2026) của các sao chính: Alphard ở 27°42′ Sư Tử (vĩ độ hoàng đạo −22,4°). Thông thường chỉ góc hợp sai số khoảng 1° mới được tính; kinh độ của sao tăng 1° sau mỗi 72 năm nên lá số các thế hệ khác nhau cần điều chỉnh.
Chòm Trường Xà trong thiên văn phương Đông
Trường Xà chứa ba tú của Chu Tước phương Nam: Liễu (Liễu Thổ Chương), Tinh (Tinh Nhật Mã – sao Alphard) và Trương (Trương Nguyệt Lộc). Trong lịch chọn ngày, Liễu và Tinh thường bị xếp là sao xấu, Trương là sao tốt.
Câu hỏi thường gặp về chòm sao Trường Xà
Trường Xà là chòm sao nào?
Trường Xà là tên Việt của chòm Hydra – con rắn nước (thủy quái Hydra). Chòm sao nằm ở nửa bầu trời phía nam, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Khi nào nhìn thấy chòm sao Trường Xà ở Việt Nam?
Nên ngắm vào tháng 3 đến tháng 5. Chẳng hạn ngày 15/4, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 21:26; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Trường Xà là sao nào?
Đó là Alphard (α Hya), cấp 1,99, ánh đỏ cam; phương Đông gọi là Tinh tú nhất.
Chòm sao Trường Xà có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao của Trường Xà mang tính Thổ tinh và Kim tinh.
Chòm sao liên quan
- Họ Vũ Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 4)
- Tra cứu
Số liệu sao lấy từ Hipparcos qua d3-celestial (Olaf Frohn); ranh giới theo IAU; vị trí, giờ mọc lặn tính bằng Astronomy Engine. Nội dung chiêm tinh mang tính tham khảo, theo các nguồn cổ điển.