Chòm sao Cự Giải (Cancer)
Cự Giải là tên tiếng Việt của chòm Cancer (Cnc), một vùng trời rộng 505,9 độ vuông ở thiên cầu bắc; xét theo diện tích, nó đứng hạng 31/88. Tên Latinh Cancer chỉ con cua. Ngôi sao sáng nhất trong chòm là Tarf (β Cnc), cấp 3,53. Thời điểm quan sát tốt nhất ở Việt Nam là khoảng 21 giờ tháng 3.
| Tên Latinh | Cancer |
|---|---|
| Viết tắt | Cnc |
| Sở hữu cách | Cancri |
| Diện tích | 505,872 độ vuông (1,23% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 31/88 |
| Tọa độ tâm | RA 8h40m, Dec +19,8° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 57° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 3 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 49 (2 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Tarf (β Cnc), cấp 3,53 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Hoàng Đạo |
| Mặt Trời đi qua (2026) | 21/7 – 10/8 |
| Giáp ranh | Sư Tử, Song Tử, Thiên Miêu, Trường Xà, Tiểu Khuyển |
Lịch sử và thần thoại của chòm Cự Giải
Xét về lịch sử, Cự Giải là chòm sao cổ, có mặt trong danh mục 48 chòm của Ptolemy ở sách Almagest (thế kỷ 2), vốn tiếp nối truyền thống Hy Lạp và Lưỡng Hà.
Nữ thần Hera sai con cua cắp chân Hercules khi chàng giao chiến với rắn nước Hydra; cua bị dẫm chết và được Hera đưa lên trời. Đây là chòm hoàng đạo mờ nhất.
Cách tìm chòm sao Cự Giải trên bầu trời Việt Nam
Ở giữa Cự Giải có cụm sao Tổ Ong (M44) nhìn như một đốm mờ bằng mắt thường ở nơi trời tối.
Giữa tháng (15/3), tâm chòm sao lên cao nhất lúc 21:04 ở Hà Nội, cao 89° gần đỉnh đầu. Mỗi ngày tâm chòm ở trên chân trời Hà Nội khoảng 13 giờ 2 phút: mọc phía đông, chếch bắc 21° lúc 14:33, lặn phía tây, chếch bắc 21° lúc 3:35. Sang tháng 4, cùng vị trí ấy đến sớm hơn khoảng 2 giờ, nên chòm sao đã ngả về tây khi trời vừa tối. Từ sao Pollux thuộc chòm Song Tử, nhìn về phía đông nam khoảng 15° sẽ gặp vùng trời của Cự Giải.
Từ Hà Giang đến Cà Mau, cả chòm sao đều lên khỏi chân trời. Tại TP.HCM, tâm chòm chỉ lên tới 81°, thấp hơn Hà Nội (89°).
Cự Giải có những sao nào?
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Tarf (β Cnc) | – | 3,53 | đỏ cam | 4°36′ Sư Tử |
| Asellus Australis (δ Cnc) | – | 3,94 | cam | 9°06′ Sư Tử |
| Zubanah (ι Cnc) | – | 4,03 | cam | 6°42′ Sư Tử |
| Acubens (α Cnc) | – | 4,26 | trắng | 14°00′ Sư Tử |
| Asellus Borealis (γ Cnc) | – | 4,66 | trắng | 7°54′ Sư Tử |
| Tegmine (ζ1 Cnc) | – | 4,67 | trắng ngả vàng | 1°42′ Sư Tử |
| χ Cnc | – | 5,13 | trắng ngả vàng | 1°18′ Sư Tử |
| HIP 41325 | – | 5,13 | vàng | 7°18′ Sư Tử |
Với cấp 3,53, Tarf (β Cnc) là sao nổi bật nhất trong Cự Giải; ánh sao có màu đỏ cam, nhìn rõ ở vùng ngoại ô. Tiếp theo về độ sáng có Asellus Australis (δ Cnc) với cấp 3,94 và Zubanah (ι Cnc), cấp 4,03. Ở nơi không ô nhiễm ánh sáng, mắt thường đếm được khoảng 49 sao trong ranh giới chòm; 2 sao sáng hơn cấp 4.
Thiên thể sâu đáng xem ở Cự Giải
- Cụm sao Tổ Ong (Praesepe) (M44, NGC 2632): cụm sao mở, cấp 3,1, mắt thường thấy như một đốm mờ khi trời tối
- Cụm sao mở M67 (NGC 2682): cụm sao mở, cấp 6,9, dùng ống nhòm 7×50 là thấy
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Cự Giải
Cung Cự Giải của chiêm tinh lấy tên từ chính chòm sao này. Cung hoàng đạo Cự Giải dài đúng 30° và rơi vào 22/6–22/7; ngược lại ranh giới chòm Cự Giải không đều, do IAU vạch năm 1930. Do tuế sai, hai hệ đã lệch nhau gần trọn một cung: năm 2026 Mặt Trời thực sự ở trong chòm Cự Giải từ 21/7 đến 10/8. Đó là lý do chiêm tinh Vệ Đà (sidereal) đặt cung Mặt Trời lùi khoảng 24° so với chiêm tinh phương Tây.
Cung Cự Giải thuộc nguyên tố Nước, tính chất tiên phong, do Mặt Trăng cai quản, tượng trưng cho tính giàu cảm xúc, biết chăm lo.
Ptolemy mô tả: hai sao ở mắt cua mang tính Thủy tinh, vừa phải Hỏa tinh; các sao ở càng giống Thổ tinh và Thủy tinh; đám mây sáng Praesepe (M44) giống Hỏa tinh và Mặt Trăng; hai sao "Con lừa" (Asellus) giống Hỏa tinh và Mặt Trời. (Theo Tetrabiblos, quyển I, chương 9.)
Nói cách khác, các sao ấy được coi như mang khí chất Hỏa tinh (hành động, cạnh tranh và nhiệt huyết), thêm vào đó là Thủy tinh – học hỏi, buôn bán và tài ăn nói; hành tinh nào đứng cạnh chúng trong lá số sẽ nhuốm màu sắc đó.
Chiêm tinh Hy Lạp – La Mã còn xét các chòm "cùng mọc" (paranatellonta): theo Manilius (Astronomica, quyển V), người sinh khi một chòm sao vừa mọc sẽ mang dấu ấn hình tượng của nó. Ở Hà Nội, tâm chòm Cự Giải mọc cùng lúc với 7°00′ Sư Tử và qua kinh tuyến khi điểm Thiên Đỉnh (MC) ở 7°36′ Sư Tử.
Sao sáng nhất Tarf (β Cnc) nằm ở 4°36′ Sư Tử theo hoàng đạo nhiệt đới (vĩ độ hoàng đạo −10,3°, năm 2026), nhưng quá mờ để được chiêm tinh truyền thống chú ý.
Phương Đông nhìn chòm Cự Giải thế nào?
Cự Giải chứa tú Quỷ (Quỷ Kim Dương) của chòm Chu Tước phương Nam; cụm Tổ Ong được gọi là Tích Thi khí. Sao Quỷ thường bị xếp là sao xấu trong lịch chọn ngày.
Xem lịch sự kiện thiên văn và tử vi 12 cung hoàng đạo theo từng ngày
Câu hỏi thường gặp về chòm sao Cự Giải
Chòm sao Cự Giải là gì?
Cự Giải là tên Việt của chòm Cancer – con cua. Chòm sao nằm ở thiên cầu bắc, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Mấy giờ thì thấy chòm Cự Giải?
Khoảng tháng 2 đến tháng 4, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 21:04 ngày 15/3 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Cự Giải?
Tarf (β Cnc), cấp sao 3,53, màu đỏ cam.
Mặt Trời đi qua chòm sao Cự Giải vào thời gian nào?
Năm 2026, Mặt Trời ở trong ranh giới chòm Cự Giải từ 21/7 đến 10/8. Thời gian này khác với ngày của cung Cự Giải (22/6–22/7) vì hiện tượng tuế sai.
Chòm sao Cự Giải có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), hai sao ở mắt cua mang tính Thủy tinh, vừa phải Hỏa tinh; các sao ở càng giống Thổ tinh và Thủy tinh; đám mây sáng Praesepe (M44) giống Hỏa tinh và Mặt Trăng; hai sao "Con lừa" (Asellus) giống Hỏa tinh và Mặt Trời.
Làm sao tìm chòm sao Cự Giải?
Tìm sao sáng Pollux rồi nhìn về phía đông nam khoảng 15°.
Chòm sao liên quan
- Họ Hoàng Đạo
- Cùng mùa ngắm (tháng 3)
- Tra cứu
Dữ liệu: d3-celestial (ranh giới IAU 1930, đường nối chòm sao), danh mục Hipparcos, Astronomy Engine cho thời gian và tọa độ. Chiêm tinh theo Tetrabiblos và Astronomica (Manilius), mang tính tham khảo.