Chòm sao Ngự Phu (Auriga)
Ngự Phu (Auriga, viết tắt Aur) là chòm sao rộng thứ 21 trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, với diện tích 657,4 độ vuông ở thiên cầu bắc. Chòm sao mang hình tượng người đánh xe ngựa. Dẫn đầu về độ sáng là Capella (α Aur), cấp 0,08. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 2.
| Tên Latinh | Auriga |
|---|---|
| Viết tắt | Aur |
| Sở hữu cách | Aurigae |
| Diện tích | 657,438 độ vuông (1,59% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 21/88 |
| Tọa độ tâm | RA 6h00m, Dec +42,2° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 34° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 2 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 75 (9 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Capella (α Aur), cấp 0,08 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Anh Tiên |
| Giáp ranh | Thiên Miêu, Song Tử, Anh Tiên, Lộc Báo, Kim Ngưu |
Lịch sử và thần thoại của chòm Ngự Phu
Ngự Phu là chòm sao cổ, có mặt trong danh mục 48 chòm của Ptolemy ở sách Almagest (thế kỷ 2), vốn tiếp nối truyền thống Hy Lạp và Lưỡng Hà.
Người đánh xe thường được đồng nhất với Erichthonius, vua thành Athens, người được cho là đã phát minh ra cỗ xe bốn ngựa. Ông được vẽ đang ôm một con dê cái (sao Capella) cùng đàn dê con.
Tìm Ngự Phu trên bầu trời đêm
Capella, sao sáng thứ sáu trên bầu trời, nằm ở đầu phía bắc của "lục giác mùa đông" và là ngôi sao sáng gần thiên cực bắc nhất trong nhóm sao sáng.
Lấy ngày 15/2 làm mốc: lúc 20:15, chòm sao ở vị trí cao nhất trong đêm, chừng 69° về phía bắc nếu nhìn từ Hà Nội. Tâm chòm mọc khoảng 12:54 ở hướng bắc, chếch đông 44° và lặn lúc 3:35 ở hướng bắc, chếch tây 44°, tức là ở trên chân trời chừng 14 giờ 41 phút mỗi ngày đêm. Mỗi tháng sau đó, các thời điểm này sớm hơn khoảng 2 giờ. Mốc dễ nhận nhất là chính sao Capella của chòm (cấp 0,1).
Mọi nơi ở Việt Nam đều thấy được toàn bộ chòm sao. Ở TP.HCM chòm sao thấp hơn, cao nhất khoảng 59° (Hà Nội 69°).
Các sao chính của chòm Ngự Phu
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Capella (α Aur) | Ngũ Xa nhị | 0,08 | vàng | 22°12′ Song Tử |
| Menkalinan (β Aur) | – | 1,90 | trắng | 0°18′ Cự Giải |
| Mahasim (θ Aur) | – | 2,65 | trắng xanh | 0°18′ Cự Giải |
| Hassaleh (ι Aur) | – | 2,69 | đỏ cam | 17°00′ Song Tử |
| Almaaz (ε Aur) | – | 3,03 | trắng ngả vàng | 19°12′ Song Tử |
| Haedus (η Aur) | – | 3,18 | trắng xanh | 19°48′ Song Tử |
| Saclateni (ζ Aur) | – | 3,69 | cam | 19°00′ Song Tử |
| δ Aur | – | 3,72 | cam | 0°18′ Cự Giải |
Với cấp 0,08, Capella (α Aur) là sao nổi bật nhất trong Ngự Phu; ánh sao có màu vàng, thuộc nhóm sao sáng nhất bầu trời đêm. Thiên văn phương Đông gọi sao này là Ngũ Xa nhị. Xếp sau là Menkalinan (β Aur), cấp 1,90; rồi đến Mahasim (θ Aur), cấp 2,65. Ở nơi không ô nhiễm ánh sáng, mắt thường đếm được khoảng 75 sao trong ranh giới chòm; 9 sao sáng hơn cấp 4.
Thiên hà, tinh vân và cụm sao trong chòm Ngự Phu
- Cụm sao mở M37 (NGC 2099): cụm sao mở, cấp 5,6, dùng ống nhòm 7×50 là thấy
- Cụm sao mở M36 (NGC 1960): cụm sao mở, cấp 6,0, hiện rõ qua ống nhòm
- Cụm sao mở M38 (NGC 1912): cụm sao mở, cấp 6,4, hiện rõ qua ống nhòm
- Tinh vân Sao Lửa (IC 405): tinh vân phát xạ, cấp 6,0, nên xem bằng ống nhòm hay kính nhỏ
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Ngự Phu
Ptolemy cho các sao sáng của Ngự Phu mang tính Hỏa tinh và Thủy tinh. (Nguồn: Tetrabiblos của Ptolemy, thế kỷ 2.)
Theo cách đọc cổ điển, khi một hành tinh trong lá số trùng vị trí với các sao này, nó được tô thêm sắc thái của Hỏa tinh – hành động, cạnh tranh và nhiệt huyết, pha Thủy tinh – trí tuệ, giao tiếp và sự linh hoạt.
Tính cho vĩ độ Hà Nội: tâm Ngự Phu mọc khi 20°00′ Song Tử đang ở chân trời phía đông, và qua kinh tuyến khi 0°06′ Cự Giải ở MC. Theo truyền thống paranatellonta của Manilius, người có cung Mọc hoặc MC ở các độ này mang thêm biểu tượng người đánh xe ngựa.
Vị trí hoàng đạo nhiệt đới (năm 2026) của các sao chính: Capella ở 22°12′ Song Tử (vĩ độ hoàng đạo +22,9°), một trong 15 sao cố định Behenian của chiêm tinh trung cổ; Menkalinan ở 0°18′ Cự Giải (vĩ độ hoàng đạo +21,5°). Sai số cho phép thường là 1° hoặc nhỏ hơn; vì tuế sai, cứ khoảng 72 năm các tọa độ trên lại tăng thêm 1°.
Phương Đông nhìn chòm Ngự Phu thế nào?
Trong thiên văn Trung Hoa, năm sao chính của Ngự Phu tạo thành Ngũ Xa (năm cỗ xe), Capella là Ngũ Xa nhị.
Câu hỏi thường gặp về chòm sao Ngự Phu
Ngự Phu là chòm sao nào?
Ngự Phu là tên Việt của chòm Auriga – người đánh xe ngựa. Chòm sao nằm ở thiên cầu bắc, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Khi nào nhìn thấy chòm sao Ngự Phu ở Việt Nam?
Nên ngắm vào tháng 1 đến tháng 3. Chẳng hạn ngày 15/2, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 20:15; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Ngự Phu?
Sao sáng nhất là Capella (α Aur): cấp 0,08, màu vàng; phương Đông gọi là Ngũ Xa nhị.
Chòm sao Ngự Phu có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao sáng của Ngự Phu mang tính Hỏa tinh và Thủy tinh.
Chòm sao liên quan
- Họ Anh Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 2)
- Tra cứu
Dữ liệu: d3-celestial (ranh giới IAU 1930, đường nối chòm sao), danh mục Hipparcos, Astronomy Engine cho thời gian và tọa độ. Chiêm tinh theo Tetrabiblos và Astronomica (Manilius), mang tính tham khảo.