Chòm sao Song Tử (Gemini)
Song Tử (Gemini, viết tắt Gem) là chòm sao rộng thứ 30 trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, với diện tích 513,8 độ vuông ở thiên cầu bắc. Chòm sao mang hình tượng cặp song sinh. Pollux (β Gem) là sao sáng nhất của chòm, cấp sao 1,16. Tháng 2 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam.
| Tên Latinh | Gemini |
|---|---|
| Viết tắt | Gem |
| Sở hữu cách | Geminorum |
| Diện tích | 513,761 độ vuông (1,25% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 30/88 |
| Tọa độ tâm | RA 7h06m, Dec +23,6° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 55° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 2 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 73 (12 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Pollux (β Gem), cấp 1,16 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Hoàng Đạo |
| Mặt Trời đi qua (2026) | 22/6 – 20/7 |
| Giáp ranh | Ngự Phu, Cự Giải, Lạp Hộ, Tiểu Khuyển, Kỳ Lân, Thiên Miêu, Kim Ngưu |
Lịch sử và thần thoại của chòm Song Tử
Song Tử là chòm sao thuộc nhóm 48 chòm kinh điển của Ptolemy (Almagest, khoảng năm 150), hình tượng bắt nguồn từ thần thoại Hy Lạp và thiên văn Lưỡng Hà.
Castor và Pollux là anh em song sinh của nàng Helen thành Troy. Khi Castor tử trận, Pollux bất tử xin chia sẻ sự bất tử với anh; Zeus cho hai anh em luân phiên ở thế gian và trên trời.
Ngắm chòm Song Tử ở đâu và khi nào?
Hai sao sáng Castor và Pollux đứng cạnh nhau ở phía đông bắc Lạp Hộ.
Lấy ngày 15/2 làm mốc: lúc 21:21, chòm sao ở vị trí cao nhất trong đêm, khoảng 87° gần đỉnh đầu nếu nhìn từ Hà Nội. Mỗi ngày tâm chòm ở trên chân trời Hà Nội khoảng 13 giờ 15 phút: mọc phía đông, chếch bắc 25° lúc 14:43, lặn phía tây, chếch bắc 25° lúc 3:58. Cứ sau một tháng, chòm sao mọc và lặn sớm hơn chừng 2 giờ. Sao Pollux, cấp 1,2, là điểm sáng giúp nhận ra chòm sao ngay cả trong thành phố.
Mọi nơi ở Việt Nam đều thấy được toàn bộ chòm sao. Càng vào Nam chòm sao càng thấp: 77° ở TP.HCM so với 87° ở Hà Nội.
Các sao chính của chòm Song Tử
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Pollux (β Gem) | Bắc Hà tam | 1,16 | vàng | 23°36′ Cự Giải |
| Castor (α Gem) | Bắc Hà nhị | 1,58 | trắng | 20°36′ Cự Giải |
| Alhena (γ Gem) | Tỉnh tú tam | 1,93 | trắng | 9°30′ Cự Giải |
| Tejat (μ Gem) | – | 2,87 | đỏ cam | 5°42′ Cự Giải |
| Mebsuta (ε Gem) | – | 3,06 | cam | 10°18′ Cự Giải |
| Propus (η Gem) | – | 3,31 | đỏ cam | 3°48′ Cự Giải |
| Alzirr (ξ Gem) | – | 3,35 | trắng ngả vàng | 11°36′ Cự Giải |
| Wasat (δ Gem) | – | 3,50 | trắng ngả vàng | 18°54′ Cự Giải |
Pollux (β Gem) là sao sáng nhất chòm Song Tử, màu vàng, cấp 1,16, dễ nhận ra cả trong thành phố. Thiên văn phương Đông gọi sao này là Bắc Hà tam. Tiếp theo về độ sáng có Castor (α Gem) với cấp 1,58 và Alhena (γ Gem), cấp 1,93. Tổng cộng chòm có 73 sao sáng hơn cấp 6, giới hạn của mắt thường ở nơi ít ánh đèn.
Các thiên thể nổi bật trong chòm Song Tử
- Cụm sao M35 (NGC 2168): cụm sao mở, cấp 5,1, thấy được bằng mắt thường ở nơi trời tối
Mưa sao băng từ chòm Song Tử
- Mưa sao băng Geminid: mạnh nhất 13–14/12, một trong những trận đều và mạnh nhất năm, thấy cả đêm ở Việt Nam
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Song Tử
Cung Song Tử của chiêm tinh lấy tên từ chính chòm sao này. Cung hoàng đạo Song Tử dài đúng 30° và rơi vào 21/5–21/6; ngược lại ranh giới chòm Song Tử không đều, do IAU vạch năm 1930. Hơn 2.000 năm qua, tuế sai đã đẩy lịch ấy đi gần một tháng: năm 2026, Mặt Trời ở trong chòm Song Tử từ 22/6 đến 20/7.
Cung Song Tử: nguyên tố Khí, nhóm linh hoạt, hành tinh cai quản Thủy tinh, nét tính cách nhanh nhạy, hiếu kỳ.
Ptolemy mô tả: sao ở chân mang tính Thủy tinh, vừa phải Kim tinh; sao sáng ở đùi giống Thổ tinh; Castor giống Thủy tinh; Pollux giống Hỏa tinh. (Theo Tetrabiblos, quyển I, chương 9.)
Nói cách khác, các sao ấy được coi như mang khí chất Thủy tinh (học hỏi, buôn bán và tài ăn nói), pha Kim tinh – hòa hợp, cái đẹp và tình cảm; hành tinh nào đứng cạnh chúng trong lá số sẽ nhuốm màu sắc đó.
Một cách luận cổ khác là xem chòm sao mọc cùng độ hoàng đạo nào. Với vĩ độ Hà Nội, khi tâm Song Tử vừa lên khỏi chân trời thì cung Mọc (Ascendant) đang ở 14°54′ Cự Giải; khi nó lên cao nhất, điểm MC là 15°18′ Cự Giải. Lá số có cung Mọc gần 14°54′ Cự Giải vì vậy được liên hệ với hình tượng cặp song sinh.
Vị trí hoàng đạo nhiệt đới (năm 2026) của các sao chính: Pollux ở 23°36′ Cự Giải (vĩ độ hoàng đạo +6,7°); Castor ở 20°36′ Cự Giải (vĩ độ hoàng đạo +10,1°); Alhena ở 9°30′ Cự Giải (vĩ độ hoàng đạo −6,7°). Thông thường chỉ góc hợp sai số chừng 1° mới được tính; kinh độ của sao tăng 1° sau mỗi 72 năm nên lá số các thế hệ khác nhau cần điều chỉnh.
Phương Đông nhìn chòm Song Tử thế nào?
Song Tử chứa tú Tỉnh (Tỉnh Mộc Hãn), tú đầu tiên của Chu Tước phương Nam, thường được xếp là sao tốt trong lịch chọn ngày. Castor và Pollux là Bắc Hà nhị và Bắc Hà tam.
Xem lịch sự kiện thiên văn và tử vi 12 cung hoàng đạo theo từng ngày
Song Tử: những câu hỏi hay gặp
Chòm sao Song Tử là gì?
Đó là chòm Gemini trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng cặp song sinh; chòm rộng 513,8 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Ở Việt Nam xem chòm Song Tử vào tháng mấy?
Đẹp nhất vào buổi tối tháng 1 đến tháng 3; ngày 15/2, chòm sao lên cao nhất lúc 21:21 (giờ Hà Nội). Ở Việt Nam mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Song Tử?
Pollux (β Gem), cấp sao 1,16, màu vàng; phương Đông gọi là Bắc Hà tam.
Mặt Trời đi qua chòm sao Song Tử vào thời gian nào?
Năm 2026, Mặt Trời ở trong ranh giới chòm Song Tử từ 22/6 đến 20/7. Thời gian này khác với ngày của cung Song Tử (21/5–21/6) vì hiện tượng tuế sai.
Song Tử ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), sao ở chân mang tính Thủy tinh, vừa phải Kim tinh; sao sáng ở đùi giống Thổ tinh; Castor giống Thủy tinh; Pollux giống Hỏa tinh.
Các chòm sao gần Song Tử
- Họ Hoàng Đạo
- Cùng mùa ngắm (tháng 2)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.