Chòm sao Thiên Hạc (Grus)
Với 365,5 độ vuông, chòm Grus – người Việt gọi là Thiên Hạc, viết tắt Gru – là chòm lớn thứ 45 của bầu trời, thuộc phía nam xích đạo trời. Tên gọi có nghĩa là con sếu. Ngôi sao sáng nhất trong chòm là Alnair (α Gru), cấp 1,73. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 10.
| Tên Latinh | Grus (tên Việt khác: Con Sếu) |
|---|---|
| Viết tắt | Gru |
| Sở hữu cách | Gruis |
| Diện tích | 365,513 độ vuông (0,89% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 45/88 |
| Tọa độ tâm | RA 22h29m, Dec −46,2° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 34° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 10 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 39 (6 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Alnair (α Gru), cấp 1,73 |
| Nguồn gốc | do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16 |
| Họ chòm sao | Bayer |
| Giáp ranh | Nam Ngư, Ấn Đệ An, Đỗ Quyên, Phượng Hoàng, Hiển Vi Kính, Ngọc Phu |
Ai đặt ra chòm sao Thiên Hạc?
Thiên Hạc là thành quả của chuyến hải hành Hà Lan đầu tiên tới Đông Ấn (1595–1597): Keyser và de Houtman đo vị trí các sao quanh thiên cực nam, Plancius vẽ thành chòm và Bayer công bố năm 1603.
Chim sếu là biểu tượng của sự cảnh giác trong văn hóa châu Âu; các thủy thủ Hà Lan đặt tên này cho nhóm sao trước đây bị xem là phần đuôi của Nam Ngư.
Tìm Thiên Hạc trên bầu trời đêm
Tối 15/10, người ở Hà Nội thấy tâm chòm sao lên tới 23° về phía nam lúc 20:49. Hôm ấy chòm sao mọc lúc 16:25 (hướng nam, chếch đông 39°), lặn lúc 1:14 (hướng nam, chếch tây 39°); thời gian nằm trên chân trời khoảng 8 giờ 49 phút. Mỗi tháng sau đó, các thời điểm này sớm hơn khoảng 2 giờ. Từ sao Fomalhaut thuộc chòm Nam Ngư, nhìn về phía nam khoảng 20° sẽ gặp vùng trời của Thiên Hạc (khoảng 1 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Mọi nơi ở Việt Nam đều thấy được toàn bộ chòm sao. Càng vào Nam chòm sao càng cao: 33° ở TP.HCM, 23° ở Hà Nội.
Các ngôi sao sáng trong chòm Thiên Hạc
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Alnair (α Gru) | Hạc nhất | 1,73 | trắng xanh | 16°18′ Bảo Bình |
| Tiaki (β Gru) | – | 2,07 | đỏ cam | 22°42′ Bảo Bình |
| Aldhanab (γ Gru) | – | 3,00 | trắng xanh | 17°48′ Bảo Bình |
| ε Gru | – | 3,49 | trắng | 21°06′ Bảo Bình |
| ι Gru | – | 3,88 | cam | 28°54′ Bảo Bình |
| δ1 Gru | – | 3,97 | cam | 22°00′ Bảo Bình |
| ζ Gru | – | 4,11 | vàng | 22°18′ Bảo Bình |
| δ2 Gru | – | 4,12 | đỏ cam | 21°54′ Bảo Bình |
Đứng đầu về độ sáng là Alnair (α Gru), một ngôi sao màu trắng xanh, cấp 1,73, vẫn rõ dù trời thành phố nhiều ánh đèn. Tên Hán Việt của nó là Hạc nhất. Xếp sau là Tiaki (β Gru), cấp 2,07; rồi đến Aldhanab (γ Gru), cấp 3,00. Danh mục Hipparcos ghi nhận 39 sao trong chòm đủ sáng để thấy bằng mắt trần, trong đó 6 sao sáng hơn cấp 4.
Chòm sao Thiên Hạc trong chiêm tinh
Ptolemy và các tác giả Hy Lạp không biết đến Thiên Hạc: chòm sao ra đời từ cuối thế kỷ 16. Vì thế chiêm tinh học không có “bản chất hành tinh” chính thức cho nó; người đọc lá số hiện đại đôi khi mượn biểu tượng con sếu để diễn giải.
Trong chiêm tinh Hy Lạp, mỗi độ hoàng đạo mọc lên kéo theo những chòm sao ngoài hoàng đạo (paranatellonta). Ở Hà Nội, Thiên Hạc là chòm "cùng mọc" với 1°12′ Bạch Dương; lúc chòm này lên cao nhất, MC rơi vào 5°30′ Song Ngư.
Trong chiêm tinh sao cố định, vị trí cần biết năm 2026 là: Alnair ở 16°18′ Bảo Bình (vĩ độ hoàng đạo −32,9°); Tiaki ở 22°42′ Bảo Bình (vĩ độ hoàng đạo −35,4°). Một hành tinh trong lá số nằm cách các kinh độ này trong khoảng 1° được xem là "hợp" với sao; do tuế sai, các vị trí này tăng khoảng 1° sau mỗi 72 năm.
Phương Đông nhìn chòm Thiên Hạc thế nào?
Trong danh sách sao phương Nam thời Minh, vùng này được gọi là Hạc; sao Alnair là Hạc nhất.
Thiên Hạc: những câu hỏi hay gặp
Chòm sao Thiên Hạc là gì?
Thiên Hạc (Grus) là chòm sao hình con sếu ở phía nam xích đạo trời, rộng 365,5 độ vuông, do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16.
Khi nào nhìn thấy chòm sao Thiên Hạc ở Việt Nam?
Đẹp nhất vào buổi tối tháng 9 đến tháng 11; ngày 15/10, chòm sao lên cao nhất lúc 20:49 (giờ Hà Nội). Ở Việt Nam mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Thiên Hạc?
Đó là Alnair (α Gru), cấp 1,73, ánh trắng xanh; phương Đông gọi là Hạc nhất.
Thiên Hạc ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Đây là chòm sao hiện đại nên không có trong sách chiêm tinh kinh điển. Theo cách đọc "cùng mọc", nó gắn với cung Mọc 1°12′ Bạch Dương (tính cho Hà Nội).
Tìm chòm Thiên Hạc bằng cách nào?
Lấy Fomalhaut làm mốc: chòm Thiên Hạc nằm cách đó chừng 20° về phía nam.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ Bayer
- Cùng mùa ngắm (tháng 10)
- Tra cứu
Ranh giới và hình chòm sao: IAU, d3-celestial (BSD). Độ sáng, màu sao: Hipparcos. Tính toán thiên văn: Astronomy Engine (MIT). Chiêm tinh: Ptolemy, Manilius – chỉ để tham khảo.