Chòm sao Khổng Tước (Pavo)
Với 377,7 độ vuông, chòm Pavo – người Việt gọi là Khổng Tước, viết tắt Pav – là chòm lớn thứ 44 của bầu trời, thuộc vùng cực nam của bầu trời. Tên gọi có nghĩa là con công. Peacock (α Pav) là sao sáng nhất của chòm, cấp sao 1,94. Từ Việt Nam, nên ngắm chòm sao vào các tối tháng 7 đến tháng 9. Chỉ các tỉnh phía Nam thấy trọn chòm sao.
| Tên Latinh | Pavo (tên Việt khác: Con Công) |
|---|---|
| Viết tắt | Pav |
| Sở hữu cách | Pavonis |
| Diện tích | 377,666 độ vuông (0,92% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 44/88 |
| Tọa độ tâm | RA 19h34m, Dec −66,8° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 15° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 8 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 44 (5 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Peacock (α Pav), cấp 1,94 |
| Nguồn gốc | do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16 |
| Họ chòm sao | Bayer |
| Giáp ranh | Nam Cực, Viễn Vọng Kính, Ấn Đệ An, Thiên Đàn, Chim Thiên Đường |
Nguồn gốc tên gọi Khổng Tước
Khổng Tước là do hai nhà hàng hải Hà Lan Pieter Dirkszoon Keyser và Frederick de Houtman lập từ các quan sát bầu trời phương Nam cuối thế kỷ 16, xuất hiện lần đầu trên quả cầu sao của Petrus Plancius (1597–1598) rồi được Johann Bayer đưa vào tập bản đồ Uranometria năm 1603.
Con công gắn với nữ thần Hera, người đặt trăm con mắt của gã khổng lồ Argus lên đuôi công. Các thủy thủ Hà Lan có lẽ đã thấy loài công Java ở Đông Nam Á.
Cách tìm chòm sao Khổng Tước trên bầu trời Việt Nam
Giữa tháng (15/8), tâm chòm sao lên cao nhất lúc 21:54 ở Hà Nội, cao 2° về phía nam. Chòm sao mọc từ chân trời nam, chếch đông 10° vào 20:10 và lặn xuống chân trời nam, chếch tây 10° vào 23:39, tổng cộng 3 giờ 29 phút trên bầu trời. Cứ sau một tháng, chòm sao mọc và lặn sớm hơn chừng 2 giờ. Mốc dễ tìm nhất là sao Rigil Kentaurus (chòm Bán Nhân Mã, cấp 0,0): tâm chòm Khổng Tước cách nó khoảng 30° về phía đông nam (khoảng 1,5 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Chòm sao chỉ mọc trọn ở những nơi phía nam vĩ độ 15° Bắc (TP.HCM và Cà Mau); ở miền Bắc, phần cực nam của nó luôn nằm dưới chân trời. Người ở TP.HCM thấy chòm sao cao hơn, khoảng 12° so với 2° ở Hà Nội.
Các sao chính của chòm Khổng Tước
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Peacock (α Pav) | Khổng Tước thập nhất | 1,94 | trắng xanh | 24°12′ Ma Kết |
| β Pav | – | 3,42 | trắng | 22°54′ Ma Kết |
| δ Pav | – | 3,55 | vàng | 18°00′ Ma Kết |
| η Pav | – | 3,61 | cam | 28°18′ Nhân Mã |
| ε Pav | – | 3,97 | trắng xanh | 13°54′ Ma Kết |
| ζ Pav | – | 4,01 | cam | 5°30′ Ma Kết |
| γ Pav | – | 4,21 | trắng ngả vàng | 29°00′ Ma Kết |
| λ Pav | – | 4,22 | trắng xanh | 8°12′ Ma Kết |
Peacock (α Pav) là sao sáng nhất chòm Khổng Tước, màu trắng xanh, cấp 1,94, vẫn rõ dù trời thành phố nhiều ánh đèn. Trong thiên văn cổ Trung Hoa, đây là sao Khổng Tước thập nhất. Xếp sau là β Pav, cấp 3,42 và δ Pav, cấp 3,55. Ở nơi không ô nhiễm ánh sáng, mắt thường đếm được khoảng 44 sao trong ranh giới chòm; 5 sao sáng hơn cấp 4.
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Khổng Tước
Chiêm tinh truyền thống chỉ dùng các chòm sao cổ và những sao sáng gần hoàng đạo. Khổng Tước được thêm vào bản đồ sao từ cuối thế kỷ 16, các sao lại mờ, nên hầu như không xuất hiện trong luận giải lá số; nếu có, người ta dựa vào biểu tượng con công.
Tính cho vĩ độ Hà Nội: tâm Khổng Tước mọc khi 26°24′ Song Ngư đang ở chân trời phía đông, và qua kinh tuyến khi 21°42′ Ma Kết ở MC. Theo truyền thống paranatellonta của Manilius, người có cung Mọc hoặc MC ở các độ này mang thêm biểu tượng con công.
Vị trí hoàng đạo nhiệt đới (năm 2026) của các sao chính: Peacock ở 24°12′ Ma Kết (vĩ độ hoàng đạo −36,3°). Thông thường chỉ góc hợp sai số chừng 1° mới được tính; kinh độ của sao tăng 1° sau mỗi 72 năm nên lá số các thế hệ khác nhau cần điều chỉnh.
Chòm Khổng Tước trong thiên văn phương Đông
Trong danh sách sao phương Nam thời Minh, vùng này cũng được gọi là Khổng Tước; sao Peacock (Alpha Pavonis) là Khổng Tước thập nhất.
Khổng Tước: những câu hỏi hay gặp
Chòm Khổng Tước có nghĩa là gì?
Đó là chòm Pavo trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng con công; chòm rộng 377,7 độ vuông, do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16.
Mấy giờ thì thấy chòm Khổng Tước?
Đẹp nhất vào buổi tối tháng 7 đến tháng 9; ngày 15/8, chòm sao lên cao nhất lúc 21:54 (giờ Hà Nội). Ở Việt Nam chỉ phía nam vĩ độ 15° Bắc mới thấy trọn.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Khổng Tước?
Sao sáng nhất là Peacock (α Pav): cấp 1,94, màu trắng xanh; phương Đông gọi là Khổng Tước thập nhất.
Khổng Tước ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Chiêm tinh cổ điển không gán ý nghĩa riêng cho Khổng Tước vì đây là chòm sao hiện đại. Theo cách đọc "cùng mọc", nó gắn với cung Mọc 26°24′ Song Ngư (tính cho Hà Nội).
Làm sao tìm chòm sao Khổng Tước?
Tìm sao sáng Rigil Kentaurus rồi nhìn về phía đông nam khoảng 30°.
Các chòm sao gần Khổng Tước
- Họ Bayer
- Cùng mùa ngắm (tháng 8)
- Tra cứu
Dữ liệu: d3-celestial (ranh giới IAU 1930, đường nối chòm sao), danh mục Hipparcos, Astronomy Engine cho thời gian và tọa độ. Chiêm tinh theo Tetrabiblos và Astronomica (Manilius), mang tính tham khảo.