Chòm sao Chim Thiên Đường (Apus)
Ký hiệu Aps, tên Latinh Apus: đó là chòm sao Chim Thiên Đường, rộng 206,3 độ vuông, hạng 67/88 về kích thước, nằm ở gần thiên cực nam. Hình tượng của chòm là chim thiên đường (tên Apus nghĩa là "không chân", vì người châu Âu xưa tưởng loài chim này không có chân). α Aps là sao sáng nhất của chòm, cấp sao 3,83. Tháng 7 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam. Từ Việt Nam chỉ thấy được một phần chòm sao.
| Tên Latinh | Apus |
|---|---|
| Viết tắt | Aps |
| Sở hữu cách | Apodis |
| Diện tích | 206,327 độ vuông (0,50% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 67/88 |
| Tọa độ tâm | RA 16h13m, Dec −77,1° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 7° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 7 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 21 (2 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | α Aps, cấp 3,83 |
| Nguồn gốc | do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16 |
| Họ chòm sao | Bayer |
| Giáp ranh | Nam Cực, Nam Tam Giác, Viên Quy, Khổng Tước, Thiên Đàn, Yển Diên, Thương Dăng |
Ai đặt ra chòm sao Chim Thiên Đường?
Về nguồn gốc, Chim Thiên Đường là do hai nhà hàng hải Hà Lan Pieter Dirkszoon Keyser và Frederick de Houtman lập từ các quan sát bầu trời phương Nam cuối thế kỷ 16, xuất hiện lần đầu trên quả cầu sao của Petrus Plancius (1597–1598) rồi được Johann Bayer đưa vào tập bản đồ Uranometria năm 1603.
Các thủy thủ Hà Lan mang về những bộ lông chim thiên đường đã bị cắt chân từ New Guinea, nên loài chim được hình dung là bay mãi không đậu.
Tìm Chim Thiên Đường trên bầu trời đêm
Ở vĩ độ Hà Nội, tâm chòm sao không lên khỏi chân trời; chỉ phần phía bắc của chòm ló lên sát hướng nam. Từ sao Rigil Kentaurus thuộc chòm Bán Nhân Mã, nhìn về phía nam khoảng 20° sẽ gặp vùng trời của Chim Thiên Đường (khoảng 1 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Ở Việt Nam không nơi nào thấy trọn chòm sao; Cà Mau và các đảo phía nam thấy được nhiều nhất, sát chân trời. Ở TP.HCM tâm chòm lên cao hơn, tới 2° (Hà Nội -8°).
Các sao chính của chòm Chim Thiên Đường
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| α Aps | – | 3,83 | đỏ cam | 14°48′ Nhân Mã |
| γ Aps | – | 3,86 | vàng | 23°06′ Nhân Mã |
| β Aps | – | 4,23 | cam | 23°18′ Nhân Mã |
| δ1 Aps | – | 4,68 | đỏ cam | 21°54′ Nhân Mã |
| ζ Aps | – | 4,76 | cam | 25°18′ Nhân Mã |
| η Aps | – | 4,89 | trắng | 15°12′ Nhân Mã |
| ε Aps | – | 5,06 | trắng xanh | 14°18′ Nhân Mã |
| δ2 Aps | – | 5,27 | đỏ cam | 21°54′ Nhân Mã |
α Aps là sao sáng nhất chòm Chim Thiên Đường, màu đỏ cam, cấp 3,83, cần trời ngoại ô hoặc nông thôn. Tiếp theo về độ sáng có γ Aps với cấp 3,86; rồi đến β Aps, cấp 4,23. 2 sao sáng hơn cấp 4 tạo nên hình dáng chính của chòm, cùng 19 sao mờ hơn nhưng vẫn trong tầm mắt thường.
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Chim Thiên Đường
Chiêm tinh truyền thống chỉ dùng các chòm sao cổ và những sao sáng gần hoàng đạo. Chim Thiên Đường được thêm vào bản đồ sao từ cuối thế kỷ 16, các sao lại mờ, nên gần như không xuất hiện trong luận giải lá số; nếu có, người ta dựa vào biểu tượng chim thiên đường (tên Apus nghĩa là "không chân", vì người châu Âu xưa tưởng loài chim này không có chân).
Tính cho vĩ độ TP.HCM: tâm Chim Thiên Đường mọc khi 23°18′ Ma Kết đang ở chân trời phía đông, và qua kinh tuyến khi 5°06′ Nhân Mã ở MC. Theo truyền thống paranatellonta của Manilius, người có cung Mọc hoặc MC ở các độ này mang thêm biểu tượng chim thiên đường (tên Apus nghĩa là "không chân", vì người châu Âu xưa tưởng loài chim này không có chân).
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của α Aps là 14°48′ Nhân Mã, vĩ độ −58,2°; quá xa hoàng đạo để được dùng trong cách đọc sao cố định thông thường.
Phương Đông nhìn chòm Chim Thiên Đường thế nào?
Người Trung Hoa thời Minh đặt vùng này là Dị Tước (con chim lạ), một trong những chòm sao "Cận Nam Cực" do Từ Quang Khải bổ sung theo bản đồ phương Tây.
Hỏi đáp nhanh về chòm Chim Thiên Đường
Chòm Chim Thiên Đường có nghĩa là gì?
Chim Thiên Đường là tên Việt của chòm Apus – chim thiên đường (tên Apus nghĩa là "không chân", vì người châu Âu xưa tưởng loài chim này không có chân). Chòm sao nằm ở gần thiên cực nam, do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16.
Mấy giờ thì thấy chòm Chim Thiên Đường?
Khoảng tháng 6 đến tháng 8, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 20:36 ngày 15/7 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: chỉ thấy được một phần chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Chim Thiên Đường là sao nào?
Đó là α Aps, cấp 3,83, ánh đỏ cam.
Chim Thiên Đường ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Chiêm tinh cổ điển không gán ý nghĩa riêng cho Chim Thiên Đường vì đây là chòm sao hiện đại.
Làm sao tìm chòm sao Chim Thiên Đường?
Tìm sao sáng Rigil Kentaurus rồi nhìn về phía nam khoảng 20°.
Chòm sao liên quan
- Họ Bayer
- Cùng mùa ngắm (tháng 7)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.