Chòm sao Thủy Xà (Hydrus)
Thủy Xà (Hydrus) chiếm 0,59% diện tích bầu trời, tương đương 243,0 độ vuông ở vùng trời quanh thiên cực nam, đứng thứ 61 trong danh sách 88 chòm sao IAU. Tên gọi có nghĩa là con rắn nước đực. Dẫn đầu về độ sáng là β Hyi, cấp 2,82. Từ Việt Nam, nên ngắm chòm sao vào các tối tháng 11 đến tháng 1. Từ Việt Nam chỉ thấy được một phần chòm sao.
| Tên Latinh | Hydrus (tên Việt khác: Rắn Nước Đực) |
|---|---|
| Viết tắt | Hyi |
| Sở hữu cách | Hydri |
| Diện tích | 243,035 độ vuông (0,59% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 61/88 |
| Tọa độ tâm | RA 2h22m, Dec −73,6° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 8° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 12 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 20 (3 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | β Hyi, cấp 2,82 |
| Nguồn gốc | do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16 |
| Họ chòm sao | Bayer |
| Giáp ranh | Nam Cực, Đỗ Quyên, Sơn Án, Thời Chung, Võng Cổ, Ba Giang, Kiếm Ngư |
Lịch sử chòm sao Thủy Xà
Thủy Xà là thành quả của chuyến hải hành Hà Lan đầu tiên tới Đông Ấn (1595–1597): Keyser và de Houtman đo vị trí các sao quanh thiên cực nam, Plancius vẽ thành chòm và Bayer công bố năm 1603.
Các thủy thủ Hà Lan đặt chòm "rắn nước nhỏ" ở gần thiên cực nam, như đối trọng với Trường Xà khổng lồ; chòm sao nằm giữa hai Đám Mây Magellan.
Tìm Thủy Xà trên bầu trời đêm
Từ Hà Nội không thấy được tâm chòm sao, vì nó luôn ở dưới chân trời phía nam. Từ sao Achernar thuộc chòm Ba Giang, nhìn về phía nam khoảng 15° sẽ gặp vùng trời của Thủy Xà (khoảng 1 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Chòm sao quá gần thiên cực nam nên người Việt chỉ thấy được rìa phía bắc của nó, sát chân trời hướng nam. Càng vào Nam chòm sao càng cao: 6° ở TP.HCM, -5° ở Hà Nội.
Thủy Xà có những sao nào?
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| β Hyi | – | 2,82 | vàng | 1°18′ Bảo Bình |
| α Hyi | – | 2,86 | trắng | 12°30′ Song Ngư |
| γ Hyi | – | 3,26 | đỏ cam | 10°54′ Bảo Bình |
| δ Hyi | – | 4,08 | trắng | 29°36′ Bảo Bình |
| ε Hyi | – | 4,12 | trắng xanh | 2°18′ Song Ngư |
| η2 Hyi | – | 4,68 | vàng | 29°24′ Bảo Bình |
| ν Hyi | – | 4,76 | cam | 10°36′ Bảo Bình |
| ζ Hyi | – | 4,83 | trắng | 4°48′ Song Ngư |
Với cấp 2,82, β Hyi là sao nổi bật nhất trong Thủy Xà; ánh sao có màu vàng, cần trời ngoại ô hoặc nông thôn. Tiếp theo về độ sáng có α Hyi với cấp 2,86; rồi đến γ Hyi, cấp 3,26. 3 sao sáng hơn cấp 4 tạo nên hình dáng chính của chòm, cùng 17 sao mờ hơn nhưng vẫn trong tầm mắt thường.
Thủy Xà ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Thủy Xà là chòm sao hiện đại, không có trong hệ thống của Ptolemy, nên chiêm tinh cổ điển không gán cho nó bản chất hành tinh nào. Một số người theo chiêm tinh hiện đại diễn giải theo biểu tượng tên gọi (con rắn nước đực), nhưng đó là cách luận cá nhân, không có nguồn cổ làm chuẩn.
Trong chiêm tinh Hy Lạp, mỗi độ hoàng đạo mọc lên kéo theo những chòm sao ngoài hoàng đạo (paranatellonta). Ở TP.HCM, Thủy Xà là chòm "cùng mọc" với 21°18′ Song Tử; lúc chòm này lên cao nhất, MC rơi vào 8°00′ Kim Ngưu.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của β Hyi là 1°18′ Bảo Bình, vĩ độ −64,8°; quá xa hoàng đạo để được dùng trong cách luận sao cố định thông thường.
Chòm Thủy Xà trong thiên văn phương Đông
Trong danh sách sao phương Nam thời Minh, vùng này được gọi là Xà Thủ và Xà Vĩ (đầu và đuôi rắn).
Thủy Xà: những câu hỏi hay gặp
Chòm sao Thủy Xà là gì?
Thủy Xà là tên Việt của chòm Hydrus – con rắn nước đực. Chòm sao nằm ở vùng trời quanh thiên cực nam, do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16.
Khi nào nhìn thấy chòm sao Thủy Xà ở Việt Nam?
Đẹp nhất vào buổi tối tháng 11 đến tháng 1; ngày 15/12, chòm sao lên cao nhất lúc 20:42 (giờ Hà Nội). Ở Việt Nam chỉ thấy được một phần chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Thủy Xà?
Đó là β Hyi, cấp 2,82, ánh vàng.
Chòm sao Thủy Xà có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Thủy Xà không thuộc hệ thống chòm sao cổ nên chiêm tinh truyền thống ít nhắc đến.
Làm sao tìm chòm sao Thủy Xà?
Lấy Achernar làm mốc: chòm Thủy Xà nằm cách đó chừng 15° về phía nam.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ Bayer
- Cùng mùa ngắm (tháng 12)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.