Chòm sao Hiết Hổ (Lacerta)
Trong 88 chòm sao chính thức, Hiết Hổ (Lacerta, Lac) đứng thứ 68 về diện tích (200,7 độ vuông) và nằm ở thiên cầu bắc. Hình tượng của chòm là con thằn lằn. α Lac là sao sáng nhất của chòm, cấp sao 3,76. Thời điểm quan sát tốt nhất ở Việt Nam là khoảng 21 giờ tháng 10.
| Tên Latinh | Lacerta (tên Việt khác: Thằn Lằn) |
|---|---|
| Viết tắt | Lac |
| Sở hữu cách | Lacertae |
| Diện tích | 200,688 độ vuông (0,49% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 68/88 |
| Tọa độ tâm | RA 22h29m, Dec +45,9° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 33° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 10 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 36 (1 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | α Lac, cấp 3,76 |
| Nguồn gốc | do Hevelius đặt (1690) |
| Họ chòm sao | Anh Tiên |
| Giáp ranh | Thiên Nga, Tiên Nữ, Tiên Vương, Phi Mã, Tiên Hậu |
Chòm sao Hiết Hổ ra đời thế nào?
Xét về lịch sử, Hiết Hổ là do nhà thiên văn Ba Lan Johannes Hevelius đặt trong tập bản đồ sao Firmamentum Sobiescianum, xuất bản năm 1690.
Hevelius chen con thằn lằn nhỏ vào khe trống giữa Thiên Nga và Tiên Hậu. Hình zíc zắc của nó đôi khi được gọi là "Tiểu Cassiopeia".
BL Lacertae là nguyên mẫu của lớp "BL Lac", nhân thiên hà hoạt động có tia vật chất hướng thẳng về Trái Đất.
Quan sát chòm sao Hiết Hổ từ Việt Nam
Lấy ngày 15/10 làm mốc: lúc 20:49, chòm sao ở vị trí cao nhất trong đêm, chừng 65° về phía bắc nếu nhìn từ Hà Nội. Tâm chòm mọc khoảng 13:17 ở hướng bắc, chếch đông 40° và lặn lúc 4:22 ở hướng bắc, chếch tây 40°, tức là ở trên chân trời chừng 15 giờ 5 phút mỗi ngày đêm. Vì Trái Đất quay quanh Mặt Trời, mỗi tháng chòm sao đến cùng vị trí sớm hơn khoảng hai tiếng. Hãy bắt đầu từ Deneb – sao sáng của chòm Thiên Nga; dịch khoảng 20° về phía đông là tới giữa chòm Hiết Hổ (khoảng 1 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Từ Hà Giang đến Cà Mau, cả chòm sao đều lên khỏi chân trời. Tại TP.HCM, tâm chòm chỉ lên tới 55°, thấp hơn Hà Nội (65°).
Hiết Hổ có những sao nào?
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| α Lac | – | 3,76 | trắng | 8°30′ Bạch Dương |
| 1 Lac | – | 4,14 | đỏ cam | 24°24′ Song Ngư |
| 5 Lac | – | 4,34 | đỏ cam | 5°36′ Bạch Dương |
| β Lac | – | 4,42 | cam | 9°00′ Bạch Dương |
| HIP 109754 | – | 4,50 | cam | 25°18′ Song Ngư |
| 11 Lac | – | 4,50 | cam | 5°00′ Bạch Dương |
| 6 Lac | – | 4,52 | trắng xanh | 1°48′ Bạch Dương |
| 2 Lac | – | 4,55 | trắng xanh | 2°36′ Bạch Dương |
Với cấp 3,76, α Lac là sao nổi bật nhất trong Hiết Hổ; ánh sao có màu trắng, cần trời ngoại ô hoặc nông thôn. Sao sáng thứ hai là 1 Lac, cấp 4,14 và 5 Lac, cấp 4,34. Ở nơi không ô nhiễm ánh sáng, mắt thường đếm được khoảng 36 sao trong ranh giới chòm; 1 sao sáng hơn cấp 4.
Chiêm tinh học nói gì về Hiết Hổ?
Chiêm tinh truyền thống chỉ dùng các chòm sao cổ và những sao sáng gần hoàng đạo. Hiết Hổ được thêm vào bản đồ sao từ năm 1690, các sao lại mờ, nên hầu như không xuất hiện trong luận giải lá số; nếu có, người ta dựa vào biểu tượng con thằn lằn.
Trong chiêm tinh Hy Lạp, mỗi độ hoàng đạo mọc lên kéo theo những chòm sao ngoài hoàng đạo (paranatellonta). Ở Hà Nội, Hiết Hổ là chòm "cùng mọc" với 3°54′ Bảo Bình; lúc chòm này lên cao nhất, MC rơi vào 5°30′ Song Ngư.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của α Lac là 8°30′ Bạch Dương, vĩ độ +53,3°; quá xa hoàng đạo để được dùng trong cách đọc sao cố định thông thường.
Chòm Hiết Hổ trong thiên văn phương Đông
Các sao của Hiết Hổ thuộc nhóm Đằng Xà (con rắn bay) trong thiên văn Trung Hoa.
Hiết Hổ: những câu hỏi hay gặp
Hiết Hổ là chòm sao nào?
Hiết Hổ là tên Việt của chòm Lacerta – con thằn lằn. Chòm sao nằm ở thiên cầu bắc, do Hevelius đặt (1690).
Ở Việt Nam xem chòm Hiết Hổ vào tháng mấy?
Nên ngắm vào tháng 9 đến tháng 11. Chẳng hạn ngày 15/10, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 20:49; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Hiết Hổ là sao nào?
Sao sáng nhất là α Lac: cấp 3,76, màu trắng.
Hiết Hổ ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Chiêm tinh cổ điển không gán ý nghĩa riêng cho Hiết Hổ vì đây là chòm sao hiện đại. Theo cách đọc "cùng mọc", nó gắn với cung Mọc 3°54′ Bảo Bình (tính cho Hà Nội).
Làm sao tìm chòm sao Hiết Hổ?
Lấy Deneb làm mốc: chòm Hiết Hổ nằm cách đó chừng 20° về phía đông.
Các chòm sao gần Hiết Hổ
- Họ Anh Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 10)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.