Chòm sao Tiên Vương (Cepheus)
Ký hiệu Cep, tên Latinh Cepheus: đó là chòm sao Tiên Vương, rộng 587,8 độ vuông, hạng 27/88 về kích thước, nằm ở gần thiên cực bắc. Chòm sao mang hình tượng vua Cepheus. Dẫn đầu về độ sáng là Alderamin (α Cep), cấp 2,45. Tháng 10 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam.
| Tên Latinh | Cepheus |
|---|---|
| Viết tắt | Cep |
| Sở hữu cách | Cephei |
| Diện tích | 587,787 độ vuông (1,42% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 27/88 |
| Tọa độ tâm | RA 23h01m, Dec +81,9° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 1° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 10 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 95 (6 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Alderamin (α Cep), cấp 2,45 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Anh Tiên |
| Giáp ranh | Tiểu Hùng, Tiên Hậu, Lộc Báo, Thiên Long, Thiên Nga, Hiết Hổ |
Câu chuyện đằng sau chòm sao Tiên Vương
Về nguồn gốc, Tiên Vương là một chòm sao có từ thời cổ đại; khoảng năm 150, Claudius Ptolemy đã ghi nó vào sách Almagest cùng các chòm khác mà người Hy Lạp thừa hưởng từ Babylon.
Cepheus là vua xứ Aethiopia, chồng của Cassiopeia và cha của Andromeda. Sao Delta Cephei là nguyên mẫu của lớp sao biến quang "Cepheid", công cụ đo khoảng cách vũ trụ.
Cách tìm chòm sao Tiên Vương trên bầu trời Việt Nam
Tiên Vương có dáng ngôi nhà ngũ giác, nằm giữa Tiên Hậu và Thiên Long.
Tối 15/10, người ở Hà Nội thấy tâm chòm sao lên tới 29° về phía bắc lúc 21:21. Từ Hà Nội, tâm chòm luôn ở trên chân trời phía bắc, quay một vòng quanh sao Bắc Cực mỗi ngày đêm.
Cả nước đều quan sát được trọn vẹn chòm sao này. Tại TP.HCM, tâm chòm chỉ lên tới 19°, thấp hơn Hà Nội (29°).
Các ngôi sao sáng trong chòm Tiên Vương
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Alderamin (α Cep) | – | 2,45 | trắng | 13°06′ Bạch Dương |
| Errai (γ Cep) | – | 3,21 | cam | 0°30′ Song Tử |
| Alfirk (β Cep) | – | 3,23 | trắng xanh | 5°54′ Kim Ngưu |
| ζ Cep | – | 3,39 | đỏ cam | 14°18′ Bạch Dương |
| Kabalfird (η Cep) | – | 3,41 | vàng | 5°00′ Bạch Dương |
| ι Cep | – | 3,50 | cam | 3°36′ Kim Ngưu |
| δ Cep | – | 4,07 | vàng | 18°00′ Bạch Dương |
| ε Cep | – | 4,18 | trắng | 13°24′ Bạch Dương |
Alderamin (α Cep) là sao sáng nhất chòm Tiên Vương, màu trắng, cấp 2,45, dễ thấy cả trong thành phố. Xếp sau là Errai (γ Cep), cấp 3,21; rồi đến Alfirk (β Cep), cấp 3,23. Tổng cộng chòm có 95 sao sáng hơn cấp 6, giới hạn của mắt thường ở nơi ít ánh đèn.
Thiên hà, tinh vân và cụm sao trong chòm Tiên Vương
- Tinh vân Vòi Voi (IC 1396): vùng hình thành sao, cấp 3,5, nhìn được không cần dụng cụ nếu trời đủ tối
Tiên Vương ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Ptolemy cho các sao của Tiên Vương mang tính Thổ tinh và Mộc tinh. (Theo Tetrabiblos, quyển I, chương 9.)
Người luận sao cố định vì thế liên hệ chòm này với Thổ tinh: kỷ luật, thử thách và sự bền bỉ, pha Mộc tinh – sự hào phóng, tri thức và cơ hội.
Ở Hà Nội tâm chòm sao không bao giờ lặn, nên cách luận chòm "cùng mọc" (paranatellonta) của chiêm tinh Hy Lạp chỉ xét lúc nó qua kinh tuyến trời: khi đó điểm Thiên Đỉnh (MC) của lá số ở 13°54′ Song Ngư.
Vị trí hoàng đạo nhiệt đới (năm 2026) của các sao chính: Alderamin ở 13°06′ Bạch Dương (vĩ độ hoàng đạo +68,9°). Thông thường chỉ góc hợp sai số chừng 1° mới được tính; kinh độ của sao tăng 1° sau mỗi 72 năm nên lá số các thế hệ khác nhau cần điều chỉnh.
Phương Đông nhìn chòm Tiên Vương thế nào?
Một phần Tiên Vương thuộc vùng Tử Vi viên quanh thiên cực bắc. Do tuế sai, khoảng năm 4000 sao Gamma Cephei (Errai) sẽ thay Polaris làm sao Bắc Cực.
Tiên Vương: những câu hỏi hay gặp
Chòm sao Tiên Vương là gì?
Tiên Vương là tên Việt của chòm Cepheus – vua Cepheus. Chòm sao nằm ở gần thiên cực bắc, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Mấy giờ thì thấy chòm Tiên Vương?
Nên ngắm vào tháng 9 đến tháng 11. Chẳng hạn ngày 15/10, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 21:21; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Tiên Vương?
Alderamin (α Cep), cấp sao 2,45, màu trắng.
Tiên Vương ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao của Tiên Vương mang tính Thổ tinh và Mộc tinh.
Các chòm sao gần Tiên Vương
- Họ Anh Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 10)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.