Chòm sao Phi Mã (Pegasus)
Chòm Phi Mã (Pegasus) trải trên 1.120,8 độ vuông ở thiên cầu bắc; trong 88 chòm sao do IAU quy định, nó xếp thứ 7 về độ rộng. Hình tượng của chòm là ngựa có cánh Pegasus. Dẫn đầu về độ sáng là Enif (ε Peg), cấp 2,38. Từ Việt Nam, nên ngắm chòm sao vào các tối tháng 9 đến tháng 11.
| Tên Latinh | Pegasus |
|---|---|
| Viết tắt | Peg |
| Sở hữu cách | Pegasi |
| Diện tích | 1.120,794 độ vuông (2,72% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 7/88 |
| Tọa độ tâm | RA 22h38m, Dec +20,0° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 53° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 10 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 98 (10 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Enif (ε Peg), cấp 2,38 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Anh Tiên |
| Giáp ranh | Song Ngư, Tiên Nữ, Bảo Bình, Hiết Hổ, Tiểu Mã, Thiên Nga, Hồ Ly, Hải Đồn |
Lịch sử và thần thoại của chòm Phi Mã
Xét về lịch sử, Phi Mã là một trong 48 chòm sao được Claudius Ptolemy liệt kê trong sách Almagest (khoảng năm 150), phần lớn kế thừa từ thiên văn Babylon và Hy Lạp cổ.
Pegasus sinh ra từ máu của Medusa khi Perseus chém đầu ả. Chàng Bellerophon cưỡi Pegasus diệt quái vật Chimera, nhưng khi định bay lên Olympus thì bị hất ngã, còn con ngựa bay thẳng lên trời.
Sao 51 Pegasi là ngôi sao giống Mặt Trời đầu tiên được phát hiện có hành tinh quay quanh (năm 1995).
Quan sát chòm sao Phi Mã từ Việt Nam
"Hình vuông lớn Phi Mã" gồm bốn sao Markab, Scheat, Algenib và Alpheratz (Alpheratz thuộc Tiên Nữ), là mốc của bầu trời mùa thu.
Ở Hà Nội ngày 15/10, chòm sao đạt độ cao lớn nhất (89°, gần đỉnh đầu) vào 20:59. Chòm sao mọc từ chân trời đông, chếch bắc 21° vào 14:27 và lặn xuống chân trời tây, chếch bắc 21° vào 3:30, tổng cộng 13 giờ 2 phút trên bầu trời. Mỗi tháng sau đó, các thời điểm này sớm hơn khoảng 2 giờ. Sao rất sáng gần nhất để định hướng là Deneb (Thiên Nga), cách tâm chòm Phi Mã khoảng 35° theo hướng đông nam (khoảng 1,5 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Mọi nơi ở Việt Nam đều thấy được toàn bộ chòm sao. Ở TP.HCM chòm sao thấp hơn, cao nhất khoảng 81° (Hà Nội 89°).
Sao sáng nhất chòm Phi Mã
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Enif (ε Peg) | – | 2,38 | đỏ cam | 2°18′ Song Ngư |
| Scheat (β Peg) | Thất tú nhị | 2,44 | đỏ cam | 29°42′ Song Ngư |
| Markab (α Peg) | Thất tú nhất | 2,49 | trắng | 23°54′ Song Ngư |
| Algenib (γ Peg) | Bích tú nhất | 2,83 | trắng xanh | 9°30′ Bạch Dương |
| Matar (η Peg) | – | 2,93 | vàng | 26°06′ Song Ngư |
| Homam (ζ Peg) | – | 3,41 | trắng xanh | 16°30′ Song Ngư |
| Sadalbari (μ Peg) | – | 3,51 | vàng | 24°48′ Song Ngư |
| Biham (θ Peg) | – | 3,52 | trắng | 7°12′ Song Ngư |
Enif (ε Peg) là sao sáng nhất chòm Phi Mã, màu đỏ cam, cấp 2,38, dễ nhận ra cả trong thành phố. Xếp sau là Scheat (β Peg), cấp 2,44 và Markab (α Peg), cấp 2,49. 10 sao sáng hơn cấp 4 tạo nên hình dáng chính của chòm, cùng 88 sao mờ hơn nhưng vẫn trong tầm mắt thường.
Thiên thể sâu đáng xem ở Phi Mã
- Cụm sao cầu M15 (NGC 7078): cụm sao cầu, cấp 6,4, nên xem bằng ống nhòm hay kính nhỏ
Chòm sao Phi Mã trong chiêm tinh
Ptolemy cho các sao sáng của Phi Mã mang tính Hỏa tinh và Thủy tinh. (Theo Tetrabiblos, quyển I, chương 9.)
Người luận sao cố định do đó liên hệ chòm này với Hỏa tinh: sự quyết liệt, can đảm và xung đột, pha Thủy tinh – học hỏi, buôn bán và tài ăn nói.
Với người sinh ở Hà Nội, cung Mọc khoảng 23°54′ Bảo Bình trùng lúc tâm chòm Phi Mã mọc; Manilius gọi đó là các chòm "cùng mọc" và cho rằng chúng tô thêm tính cách cho đương số. Khi chòm sao lên đỉnh, MC nằm ở 7°54′ Song Ngư.
Trong chiêm tinh sao cố định, vị trí cần biết năm 2026 là: Enif ở 2°18′ Song Ngư (vĩ độ hoàng đạo +22,1°); Scheat ở 29°42′ Song Ngư (vĩ độ hoàng đạo +31,1°); Markab ở 23°54′ Song Ngư (vĩ độ hoàng đạo +19,4°). Thông thường chỉ góc hợp sai số chừng 1° mới được tính; kinh độ của sao tăng 1° sau mỗi 72 năm nên lá số các thế hệ khác nhau cần điều chỉnh.
Góc nhìn phương Đông và dân gian Việt
Hình vuông Phi Mã gồm hai tú Thất (Thất Hỏa Trư) và Bích (Bích Thủy Du) của Huyền Vũ phương Bắc; cả hai được xếp là sao tốt, đặc biệt cho việc xây cất trong lịch chọn ngày.
Phi Mã: những câu hỏi hay gặp
Chòm Phi Mã có nghĩa là gì?
Phi Mã (Pegasus) là chòm sao hình ngựa có cánh Pegasus ở thiên cầu bắc, rộng 1.120,8 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Ở Việt Nam xem chòm Phi Mã vào tháng mấy?
Khoảng tháng 9 đến tháng 11, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 20:59 ngày 15/10 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Phi Mã là sao nào?
Enif (ε Peg), cấp sao 2,38, màu đỏ cam.
Phi Mã ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao sáng của Phi Mã mang tính Hỏa tinh và Thủy tinh.
Làm sao tìm chòm sao Phi Mã?
Tìm sao sáng Deneb rồi nhìn về phía đông nam khoảng 35°.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ Anh Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 10)
- Tra cứu
Số liệu sao lấy từ Hipparcos qua d3-celestial (Olaf Frohn); ranh giới theo IAU; vị trí, giờ mọc lặn tính bằng Astronomy Engine. Nội dung chiêm tinh mang tính tham khảo, theo các nguồn cổ điển.