Chòm sao Thời Chung (Horologium)
Thời Chung là tên tiếng Việt của chòm Horologium (Hor), một vùng trời rộng 248,9 độ vuông ở phía nam xích đạo trời; xét theo diện tích, nó đứng hạng 58/88. Chòm sao mang hình tượng đồng hồ quả lắc. Sao sáng nhất là α Hor, cấp sao 3,85. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 12. Chỉ các tỉnh phía Nam thấy trọn chòm sao.
| Tên Latinh | Horologium (tên Việt khác: Đồng Hồ) |
|---|---|
| Viết tắt | Hor |
| Sở hữu cách | Horologii |
| Diện tích | 248,885 độ vuông (0,60% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 58/88 |
| Tọa độ tâm | RA 3h21m, Dec −53,5° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 23° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 12 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 18 (1 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | α Hor, cấp 3,85 |
| Nguồn gốc | do Lacaille đặt (1756) |
| Họ chòm sao | La Caille |
| Giáp ranh | Ba Giang, Thủy Xà, Võng Cổ, Kiếm Ngư, Điêu Cụ |
Ai đặt ra chòm sao Thời Chung?
Thời Chung là do nhà thiên văn Pháp Nicolas-Louis de Lacaille đặt sau chuyến quan sát bầu trời phương Nam ở Mũi Hảo Vọng (1751–1752), công bố năm 1756 và hoàn chỉnh năm 1763. Lacaille đặt tên Horologium oscillatorium để tôn vinh chiếc đồng hồ quả lắc do Christiaan Huygens phát minh.
Chòm sao mờ, kéo dài như một chiếc đồng hồ treo cạnh dòng Ba Giang.
Quan sát chòm sao Thời Chung từ Việt Nam
Giữa tháng (15/12), tâm chòm sao lên cao nhất lúc 21:40 ở Hà Nội, cao 15° về phía nam. Tâm chòm mọc khoảng 17:46 ở hướng nam, chếch đông 31° và lặn lúc 1:34 ở hướng nam, chếch tây 31°, tức là ở trên chân trời khoảng 7 giờ 48 phút mỗi ngày đêm. Mỗi tháng sau đó, các thời điểm này sớm hơn khoảng 2 giờ. Từ sao Achernar thuộc chòm Ba Giang, nhìn về phía đông khoảng 15° sẽ gặp vùng trời của Thời Chung.
Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM và Cà Mau thấy trọn chòm sao, còn các tỉnh phía bắc vĩ độ 23° chỉ thấy phần lớn của nó. Ở TP.HCM tâm chòm lên cao hơn, tới 26° (Hà Nội 15°).
Các ngôi sao sáng trong chòm Thời Chung
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| α Hor | – | 3,85 | cam | 16°12′ Kim Ngưu |
| δ Hor | – | 4,93 | trắng ngả vàng | 15°18′ Kim Ngưu |
| β Hor | – | 4,98 | trắng | 16°42′ Song Ngư |
| μ Hor | – | 5,12 | trắng ngả vàng | 28°30′ Song Ngư |
| ζ Hor | – | 5,21 | trắng ngả vàng | 2°54′ Bạch Dương |
| ν Hor | – | 5,25 | trắng | 18°24′ Song Ngư |
| η Hor | – | 5,30 | trắng | 5°00′ Bạch Dương |
| HIP 20161 | – | 5,33 | cam | 16°30′ Kim Ngưu |
Đứng đầu về độ sáng là α Hor, một ngôi sao màu cam, cấp 3,85, cần trời ngoại ô hoặc nông thôn. Sao sáng thứ hai là δ Hor, cấp 4,93; rồi đến β Hor, cấp 4,98. Danh mục Hipparcos ghi nhận 18 sao trong chòm đủ sáng để thấy bằng mắt thường, trong đó 1 sao sáng hơn cấp 4.
Chòm sao Thời Chung trong chiêm tinh
Vì ra đời muộn (giữa thế kỷ 18), Thời Chung nằm ngoài các sách chiêm tinh kinh điển; Tetrabiblos của Ptolemy không nhắc tới. Ý nghĩa đôi khi được gán cho chòm sao này chủ yếu xuất phát từ hình ảnh đồng hồ quả lắc, nên chỉ nên xem như liên tưởng biểu tượng.
Trong chiêm tinh Hy Lạp, mỗi độ hoàng đạo mọc lên kéo theo những chòm sao ngoài hoàng đạo (paranatellonta). Ở Hà Nội, Thời Chung là chòm "cùng mọc" với 1°00′ Cự Giải; lúc chòm này lên cao nhất, MC rơi vào 22°36′ Kim Ngưu.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của α Hor là 16°12′ Kim Ngưu, vĩ độ −61,7°; cách hoàng đạo quá xa nên hiếm khi được tính đến khi luận sao cố định.
Phương Đông nhìn chòm Thời Chung thế nào?
Từ Việt Nam, Thời Chung nằm thấp ở chân trời phía nam, rõ nhất vào các tối tháng 12.
Hỏi đáp nhanh về chòm Thời Chung
Thời Chung là chòm sao nào?
Đó là chòm Horologium trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng đồng hồ quả lắc; chòm rộng 248,9 độ vuông, do Lacaille đặt (1756).
Ở Việt Nam xem chòm Thời Chung vào tháng mấy?
Khoảng tháng 11 đến tháng 1, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 21:40 ngày 15/12 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: chỉ phía nam vĩ độ 23° Bắc mới thấy trọn.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Thời Chung?
Sao sáng nhất là α Hor: cấp 3,85, màu cam.
Chòm sao Thời Chung có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Chiêm tinh cổ điển không gán ý nghĩa riêng cho Thời Chung vì đây là chòm sao hiện đại. Nếu xét chòm "cùng mọc", tâm chòm mọc cùng 1°00′ Cự Giải ở vĩ độ Hà Nội.
Làm sao tìm chòm sao Thời Chung?
Lấy Achernar làm mốc: chòm Thời Chung nằm cách đó chừng 15° về phía đông.
Các chòm sao gần Thời Chung
- Họ La Caille
- Cùng mùa ngắm (tháng 12)
- Tra cứu
Dữ liệu: d3-celestial (ranh giới IAU 1930, đường nối chòm sao), danh mục Hipparcos, Astronomy Engine cho thời gian và tọa độ. Chiêm tinh theo Tetrabiblos và Astronomica (Manilius), mang tính tham khảo.