Chòm sao Tam Giác (Triangulum)
Tam Giác (Triangulum, viết tắt Tri) là chòm sao rộng thứ 78 trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, với diện tích 131,8 độ vuông ở nửa bầu trời phía bắc. Hình tượng của chòm là hình tam giác. Sao sáng nhất là Mizan (β Tri), cấp sao 3,00. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 12.
| Tên Latinh | Triangulum |
|---|---|
| Viết tắt | Tri |
| Sở hữu cách | Trianguli |
| Diện tích | 131,847 độ vuông (0,32% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 78/88 |
| Tọa độ tâm | RA 2h10m, Dec +32,1° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 53° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 12 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 18 (2 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Mizan (β Tri), cấp 3,00 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Anh Tiên |
| Giáp ranh | Bạch Dương, Tiên Nữ, Song Ngư, Anh Tiên |
Câu chuyện đằng sau chòm sao Tam Giác
Tam Giác là một trong 48 chòm sao được Claudius Ptolemy liệt kê trong sách Almagest (khoảng năm 150), phần lớn kế thừa từ thiên văn Babylon và Hy Lạp cổ.
Người Hy Lạp gọi là Deltoton vì giống chữ Delta Δ; có thuyết gắn với đồng bằng châu thổ sông Nile hoặc hòn đảo Sicily hình tam giác.
Thiên hà Tam Giác (M33) là thiên hà xoắn ốc lớn thứ ba trong Nhóm Địa phương, thấy được bằng mắt thường ở nơi trời rất tối.
Cách tìm chòm sao Tam Giác trên bầu trời Việt Nam
Lấy ngày 15/12 làm mốc: lúc 20:29, chòm sao ở vị trí cao nhất trong đêm, chừng 79° về phía bắc nếu nhìn từ Hà Nội. Mỗi ngày tâm chòm ở trên chân trời Hà Nội khoảng 13 giờ 49 phút: mọc phía đông, chếch bắc 35° lúc 13:35, lặn phía tây, chếch bắc 35° lúc 3:24. Mỗi tháng sau đó, các thời điểm này sớm hơn khoảng 2 giờ.
Cả nước đều quan sát được trọn vẹn chòm sao này. Ở TP.HCM chòm sao thấp hơn, cao nhất khoảng 69° (Hà Nội 79°).
Sao sáng nhất chòm Tam Giác
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Mizan (β Tri) | – | 3,00 | trắng | 12°42′ Kim Ngưu |
| Mothallah (α Tri) | – | 3,42 | trắng ngả vàng | 7°12′ Kim Ngưu |
| γ Tri | – | 4,03 | trắng | 13°54′ Kim Ngưu |
| δ Tri | – | 4,84 | vàng | 14°00′ Kim Ngưu |
| 6 Tri | – | 4,94 | vàng | 11°36′ Kim Ngưu |
| 14 Tri | – | 5,15 | đỏ cam | 17°42′ Kim Ngưu |
| 7 Tri | – | 5,25 | trắng | 13°24′ Kim Ngưu |
| 10 Tri | – | 5,29 | trắng | 12°24′ Kim Ngưu |
Đứng đầu về độ sáng là Mizan (β Tri), một ngôi sao màu trắng, cấp 3,00, cần trời ngoại ô hoặc nông thôn. Xếp sau là Mothallah (α Tri), cấp 3,42 và γ Tri, cấp 4,03. Tổng cộng chòm có 18 sao sáng hơn cấp 6, giới hạn của mắt thường ở nơi trời tối.
Thiên hà, tinh vân và cụm sao trong chòm Tam Giác
- Thiên hà Tam Giác (M33, NGC 598): thiên hà xoắn ốc, cấp 5,7, nên xem bằng ống nhòm hay kính nhỏ
Tam Giác ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Ptolemy cho các sao của Tam Giác mang tính Thủy tinh. (Theo Tetrabiblos, quyển I, chương 9.)
Nói cách khác, các sao ấy được coi như mang khí chất Thủy tinh (học hỏi, buôn bán và tài ăn nói); hành tinh nào đứng cạnh chúng trong lá số sẽ nhuốm màu sắc đó.
Chiêm tinh Hy Lạp – La Mã còn xét các chòm "cùng mọc" (paranatellonta): theo Manilius (Astronomica, quyển V), người sinh khi một chòm sao vừa mọc sẽ mang dấu ấn hình tượng của nó. Ở Hà Nội, tâm chòm Tam Giác mọc cùng lúc với 23°48′ Bạch Dương và qua kinh tuyến khi điểm Thiên Đỉnh (MC) ở 4°42′ Kim Ngưu.
Sao sáng nhất Mizan (β Tri) nằm ở 12°42′ Kim Ngưu theo hoàng đạo nhiệt đới (vĩ độ hoàng đạo +20,6°, năm 2026), nhưng quá mờ để được chiêm tinh truyền thống chú ý.
Phương Đông nhìn chòm Tam Giác thế nào?
Ba sao của Tam Giác là Thiên Đại Tướng Quân (vị đại tướng trên trời) cùng một phần Tiên Nữ trong thiên văn Trung Hoa.
Câu hỏi thường gặp về chòm sao Tam Giác
Chòm Tam Giác có nghĩa là gì?
Đó là chòm Triangulum trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng hình tam giác; chòm rộng 131,8 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Khi nào nhìn thấy chòm sao Tam Giác ở Việt Nam?
Khoảng tháng 11 đến tháng 1, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 20:29 ngày 15/12 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Tam Giác?
Mizan (β Tri), cấp sao 3,00, màu trắng.
Tam Giác ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao của Tam Giác mang tính Thủy tinh.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ Anh Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 12)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.