Chòm sao Sơn Án (Mensa)
Chòm sao Sơn Án – tên Latinh Mensa, ký hiệu IAU Men – chiếm 153,5 độ vuông ở gần thiên cực nam, xếp thứ 75 về độ rộng trong 88 chòm sao. Chòm sao mang hình tượng Núi Bàn (Table Mountain) ở Cape Town. Sao sáng nhất là α Men, cấp sao 5,08. Từ Việt Nam, nên ngắm chòm sao vào các tối tháng 12 đến tháng 2. Từ Việt Nam chỉ thấy được một phần chòm sao.
| Tên Latinh | Mensa (tên Việt khác: Núi Bàn) |
|---|---|
| Viết tắt | Men |
| Sở hữu cách | Mensae |
| Diện tích | 153,484 độ vuông (0,37% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 75/88 |
| Tọa độ tâm | RA 5h28m, Dec −79,0° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 5° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 1 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 15 (0 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | α Men, cấp 5,08 |
| Nguồn gốc | do Lacaille đặt (1756) |
| Họ chòm sao | La Caille |
| Giáp ranh | Nam Cực, Kiếm Ngư, Thủy Xà, Phi Ngư, Yển Diên |
Nguồn gốc tên gọi Sơn Án
Về nguồn gốc, Sơn Án là chòm sao do Lacaille đặt để lấp khoảng trống giữa những chòm cổ ở bầu trời Nam, xuất hiện trên bản đồ năm 1756 và được hoàn chỉnh trong Coelum Australe Stelliferum (1763). Lacaille đặt tên Mons Mensae để ghi nhớ ngọn núi dưới chân nơi ông quan sát bầu trời phương Nam năm 1751–1752.
Đây là chòm sao duy nhất mang tên một địa danh trên Trái Đất, và là một trong những chòm mờ nhất: không sao nào sáng hơn cấp 5.
Một phần Đám Mây Magellan Lớn tràn sang Sơn Án; Lacaille liên tưởng đám mây này với lớp mây phủ trên đỉnh Núi Bàn.
Tìm Sơn Án trên bầu trời đêm
Từ Hà Nội không thấy được tâm chòm sao, vì nó luôn ở dưới chân trời phía nam. Từ sao Canopus thuộc chòm Thuyền Để, nhìn về phía nam khoảng 25° sẽ gặp vùng trời của Sơn Án (khoảng 1,5 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Ở Việt Nam không nơi nào thấy trọn chòm sao; Cà Mau và các đảo phía nam thấy được nhiều nhất, sát chân trời.
Các ngôi sao sáng trong chòm Sơn Án
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| α Men | – | 5,08 | vàng | 25°42′ Nhân Mã |
| γ Men | – | 5,18 | cam | 9°54′ Ma Kết |
| β Men | – | 5,30 | cam | 11°06′ Bảo Bình |
| θ Men | – | 5,45 | trắng | 19°12′ Nhân Mã |
| κ Men | – | 5,46 | trắng xanh | 2°24′ Ma Kết |
| η Men | – | 5,47 | đỏ cam | 25°24′ Ma Kết |
| μ Men | – | 5,53 | trắng xanh | 19°36′ Bảo Bình |
| ε Men | – | 5,54 | cam | 13°36′ Nhân Mã |
α Men là sao sáng nhất chòm Sơn Án, màu vàng, cấp 5,08, khó thấy nếu có ánh đèn hay trăng sáng. Xếp sau là γ Men, cấp 5,18; rồi đến β Men, cấp 5,30. Không sao nào trong chòm sáng hơn cấp 4; cả chòm chỉ có 15 sao thấy được bằng mắt trần.
Chòm sao Sơn Án trong chiêm tinh
Vì ra đời muộn (giữa thế kỷ 18), Sơn Án nằm ngoài các sách chiêm tinh kinh điển; Tetrabiblos của Ptolemy không nhắc tới. Ý nghĩa đôi khi được gán cho chòm sao này chủ yếu xuất phát từ hình ảnh Núi Bàn (Table Mountain) ở Cape Town, nên chỉ nên xem như liên tưởng biểu tượng.
Chiêm tinh Hy Lạp – La Mã còn xét các chòm "cùng mọc" (paranatellonta): theo Manilius (Astronomica, quyển V), người sinh khi một chòm sao vừa mọc sẽ mang dấu ấn hình tượng của nó. Ở TP.HCM, tâm chòm Sơn Án mọc cùng lúc với 10°18′ Xử Nữ và qua kinh tuyến khi điểm Thiên Đỉnh (MC) ở 22°42′ Song Tử.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của α Men là 25°42′ Nhân Mã, vĩ độ −81,8°; quá xa hoàng đạo để được dùng trong cách đọc sao cố định thông thường.
Phương Đông nhìn chòm Sơn Án thế nào?
Vùng trời này rất gần thiên cực nam, không thuộc hệ thống sao cổ Trung Hoa vì không bao giờ mọc ở phương Bắc.
Sơn Án: những câu hỏi hay gặp
Chòm Sơn Án có nghĩa là gì?
Sơn Án (Mensa) là chòm sao hình Núi Bàn (Table Mountain) ở Cape Town ở gần thiên cực nam, rộng 153,5 độ vuông, do Lacaille đặt (1756).
Khi nào nhìn thấy chòm sao Sơn Án ở Việt Nam?
Khoảng tháng 12 đến tháng 2, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 21:44 ngày 15/1 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: chỉ thấy được một phần chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Sơn Án?
Sao sáng nhất là α Men: cấp 5,08, màu vàng.
Sơn Án ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Chiêm tinh cổ điển không gán ý nghĩa riêng cho Sơn Án vì đây là chòm sao hiện đại.
Tìm chòm Sơn Án bằng cách nào?
Lấy Canopus làm mốc: chòm Sơn Án nằm cách đó chừng 25° về phía nam.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ La Caille
- Cùng mùa ngắm (tháng 1)
- Tra cứu
Số liệu sao lấy từ Hipparcos qua d3-celestial (Olaf Frohn); ranh giới theo IAU; vị trí, giờ mọc lặn tính bằng Astronomy Engine. Nội dung chiêm tinh mang tính tham khảo, theo các nguồn cổ điển.