Chòm sao Anh Tiên (Perseus)
Trong 88 chòm sao chính thức, Anh Tiên (Perseus, Per) đứng thứ 24 về diện tích (615,0 độ vuông) và nằm ở thiên cầu bắc. Chòm sao mang hình tượng người hùng Perseus. Ngôi sao sáng nhất trong chòm là Mirfak (α Per), cấp 1,79. Thời điểm quan sát tốt nhất ở Việt Nam là khoảng 21 giờ tháng 12.
| Tên Latinh | Perseus (tên Việt khác: Perseus) |
|---|---|
| Viết tắt | Per |
| Sở hữu cách | Persei |
| Diện tích | 614,997 độ vuông (1,49% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 24/88 |
| Tọa độ tâm | RA 3h16m, Dec +47,4° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 31° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 12 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 99 (14 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Mirfak (α Per), cấp 1,79 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Anh Tiên |
| Giáp ranh | Tiên Nữ, Tiên Hậu, Lộc Báo, Ngự Phu, Kim Ngưu, Bạch Dương, Tam Giác |
Truyền thuyết về chòm Anh Tiên
Anh Tiên là chòm sao cổ, có mặt trong danh mục 48 chòm của Ptolemy ở sách Almagest (thế kỷ 2), vốn tiếp nối truyền thống Hy Lạp và Lưỡng Hà.
Perseus là người chém đầu Medusa – ả có tóc rắn và ánh nhìn hóa đá – rồi dùng chiếc đầu ấy cứu nàng Andromeda. Sao Algol ("đầu quỷ") được vẽ là con mắt của Medusa.
Algol là sao đôi che khuất: cứ khoảng 2 ngày 21 giờ, độ sáng giảm rõ trong vài giờ khi sao mờ hơn đi qua trước sao sáng.
Ngắm chòm Anh Tiên ở đâu và khi nào?
Anh Tiên nằm giữa Tiên Hậu và Ngự Phu, trên dải Ngân Hà mùa thu.
Ở Hà Nội ngày 15/12, chòm sao đạt độ cao lớn nhất (64°, về phía bắc) vào 21:36. Mỗi ngày tâm chòm ở trên chân trời Hà Nội khoảng 15 giờ 15 phút: mọc phía bắc, chếch đông 38° lúc 13:58, lặn phía bắc, chếch tây 38° lúc 5:14. Mỗi tháng sau đó, các thời điểm này sớm hơn khoảng 2 giờ. Mốc dễ tìm nhất là sao Capella (chòm Ngự Phu, cấp 0,1): tâm chòm Anh Tiên cách nó khoảng 20° về phía tây (khoảng 1 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Toàn bộ chòm nằm phía bắc xích vĩ −66,6°, nên ở bất cứ tỉnh nào cũng thấy trọn. Ở TP.HCM chòm sao thấp hơn, cao nhất khoảng 53° (Hà Nội 64°).
Các sao chính của chòm Anh Tiên
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Mirfak (α Per) | Thiên Thuyền tam | 1,79 | trắng ngả vàng | 2°30′ Song Tử |
| Algol (β Per) | Đại Lăng ngũ | 2,09 | trắng | 26°30′ Kim Ngưu |
| Atik (ζ Per) | – | 2,84 | trắng | 3°30′ Song Tử |
| ε Per | – | 2,90 | trắng xanh | 6°00′ Song Tử |
| γ Per | – | 2,91 | vàng | 0°24′ Song Tử |
| δ Per | – | 3,01 | trắng xanh | 5°12′ Song Tử |
| Gorgonea Tertia (ρ Per) | – | 3,32 | đỏ cam | 25°18′ Kim Ngưu |
| Miram (η Per) | – | 3,77 | đỏ cam | 29°06′ Kim Ngưu |
Với cấp 1,79, Mirfak (α Per) là sao nổi bật nhất trong Anh Tiên; ánh sao có màu trắng ngả vàng, dễ thấy cả trong thành phố. Tên Hán Việt của nó là Thiên Thuyền tam. Xếp sau là Algol (β Per), cấp 2,09; rồi đến Atik (ζ Per), cấp 2,84. Danh mục Hipparcos ghi nhận 99 sao trong chòm đủ sáng để thấy bằng mắt trần, trong đó 14 sao sáng hơn cấp 4.
Thiên hà, tinh vân và cụm sao trong chòm Anh Tiên
- Cụm sao mở M34 (NGC 1039): cụm sao mở, cấp 5,2, mắt thường thấy như một đốm mờ khi trời tối
- Tinh vân Quả Tạ Nhỏ (M76, NGC 650/1): tinh vân hành tinh, cấp 11,5, chỉ thấy qua kính thiên văn
- Cụm sao Alpha Persei (Cr 39): cụm sao mở, cấp 1,2, nhìn được không cần dụng cụ nếu trời đủ tối
- Cụm sao Đôi (h Persei) (NGC 869): cụm sao mở, cấp 3,8, nhìn được không cần dụng cụ nếu trời đủ tối
- Cụm sao Đôi (χ Persei) (NGC 884): cụm sao mở, cấp 3,8, nhìn được không cần dụng cụ nếu trời đủ tối
Mưa sao băng từ chòm Anh Tiên
- Mưa sao băng Perseid: cực đại 12–13/8, trận nổi tiếng nhất năm, mảnh vụn sao chổi Swift–Tuttle
Anh Tiên và chiêm tinh
Ptolemy cho các sao của Anh Tiên mang tính Mộc tinh và Thổ tinh; đám mây sao ở chuôi kiếm (Cụm sao Đôi h và χ Persei) mang tính Hỏa tinh và Thủy tinh. (Ptolemy, Tetrabiblos I.9.)
Nói cách khác, các sao ấy được coi như mang khí chất Mộc tinh (mở rộng, may mắn và niềm tin), cùng chút Thổ tinh (kỷ luật, thử thách và sự bền bỉ); hành tinh nào đứng cạnh chúng trong lá số sẽ nhuốm màu sắc đó.
Với người sinh ở Hà Nội, cung Mọc khoảng 1°12′ Kim Ngưu trùng lúc tâm chòm Anh Tiên mọc; Manilius gọi đó là các chòm "cùng mọc" và cho rằng chúng tô thêm tính cách cho đương số. Khi chòm sao lên đỉnh, MC nằm ở 21°30′ Kim Ngưu.
Trong chiêm tinh sao cố định, vị trí cần biết năm 2026 là: Mirfak ở 2°30′ Song Tử (vĩ độ hoàng đạo +30,1°); Algol ở 26°30′ Kim Ngưu (vĩ độ hoàng đạo +22,4°), một trong 15 sao cố định Behenian của chiêm tinh trung cổ. Chiêm tinh sao cố định thường chỉ xét góc hợp chặt (lệch dưới 1°), và cộng thêm khoảng 50 giây cung mỗi năm do tuế sai.
Góc nhìn phương Đông và dân gian Việt
Algol là Đại Lăng ngũ (lăng mộ lớn), sao "tích thi" trong thiên văn Trung Hoa. Trong chiêm tinh phương Tây, Algol nổi tiếng là sao cố định xấu nhất.
Hỏi đáp nhanh về chòm Anh Tiên
Chòm sao Anh Tiên là gì?
Đó là chòm Perseus trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng người hùng Perseus; chòm rộng 615,0 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Mấy giờ thì thấy chòm Anh Tiên?
Khoảng tháng 11 đến tháng 1, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 21:36 ngày 15/12 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Anh Tiên là sao nào?
Mirfak (α Per), cấp sao 1,79, màu trắng ngả vàng; phương Đông gọi là Thiên Thuyền tam.
Chòm sao Anh Tiên có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao của Anh Tiên mang tính Mộc tinh và Thổ tinh; đám mây sao ở chuôi kiếm (Cụm sao Đôi h và χ Persei) mang tính Hỏa tinh và Thủy tinh.
Tìm chòm Anh Tiên bằng cách nào?
Lấy Capella làm mốc: chòm Anh Tiên nằm cách đó chừng 20° về phía tây.
Các chòm sao gần Anh Tiên
- Họ Anh Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 12)
- Tra cứu
Ranh giới và hình chòm sao: IAU, d3-celestial (BSD). Độ sáng, màu sao: Hipparcos. Tính toán thiên văn: Astronomy Engine (MIT). Chiêm tinh: Ptolemy, Manilius – chỉ để tham khảo.