Chòm sao Thuẫn Bài (Scutum)
Ký hiệu Sct, tên Latinh Scutum: đó là chòm sao Thuẫn Bài, rộng 109,1 độ vuông, hạng 84/88 về kích thước, nằm ở dải trời quanh xích đạo trời. Chòm sao mang hình tượng tấm khiên. Sao sáng nhất là α Sct, cấp sao 3,85. Tháng 8 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam.
| Tên Latinh | Scutum (tên Việt khác: Tấm Khiên) |
|---|---|
| Viết tắt | Sct |
| Sở hữu cách | Scuti |
| Diện tích | 109,114 độ vuông (0,26% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 84/88 |
| Tọa độ tâm | RA 18h40m, Dec −9,9° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 74° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 8 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 18 (1 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | α Sct, cấp 3,85 |
| Nguồn gốc | do Hevelius đặt (1684) |
| Họ chòm sao | Vũ Tiên |
| Giáp ranh | Cự Xà, Nhân Mã, Thiên Ưng |
Ai đặt ra chòm sao Thuẫn Bài?
Do Johannes Hevelius đặt năm 1684 với tên Scutum Sobiescianum, tôn vinh vua Ba Lan Jan III Sobieski sau chiến thắng Vienna năm 1683. Đây là chòm duy nhất còn lại được đặt theo một nhân vật lịch sử có thật.
Thuẫn Bài nằm trên một trong những đoạn sáng nhất của Ngân Hà, gọi là Đám mây sao Thuẫn Bài.
Cụm sao Vịt Trời (M11) là một trong những cụm sao mở dày đặc nhất, có hình chữ V như đàn vịt bay.
Khi nào thấy chòm sao Thuẫn Bài?
Ngày 15/8, chòm sao qua kinh tuyến trời Hà Nội vào 21:01; khi đó tâm chòm cao 59° về phía nam. Tâm chòm mọc khoảng 15:17 ở hướng đông, chếch nam 11° và lặn lúc 2:45 ở hướng tây, chếch nam 11°, tức là ở trên chân trời khoảng 11 giờ 27 phút mỗi ngày đêm. Mỗi tháng sau đó, các thời điểm này sớm hơn khoảng 2 giờ. Từ sao Altair thuộc chòm Thiên Ưng, nhìn về phía tây nam khoảng 25° sẽ gặp vùng trời của Thuẫn Bài (khoảng 1,5 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Từ Hà Giang đến Cà Mau, cả chòm sao đều lên khỏi chân trời. Càng vào Nam chòm sao càng cao: 69° ở TP.HCM, 59° ở Hà Nội.
Các sao chính của chòm Thuẫn Bài
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| α Sct | – | 3,85 | cam | 9°24′ Ma Kết |
| β Sct | – | 4,22 | cam | 12°48′ Ma Kết |
| ζ Sct | – | 4,66 | vàng | 6°24′ Ma Kết |
| γ Sct | – | 4,67 | trắng | 7°30′ Ma Kết |
| δ Sct | – | 4,70 | trắng ngả vàng | 11°06′ Ma Kết |
| η Sct | – | 4,83 | cam | 15°12′ Ma Kết |
| ε Sct | – | 4,88 | cam | 11°30′ Ma Kết |
| HIP 92814 | – | 5,08 | trắng | 13°36′ Ma Kết |
Sao chủ của chòm là α Sct, ánh cam, cấp sao 3,85, thấy rõ ở vùng ngoại ô. Xếp sau là β Sct, cấp 4,22; rồi đến ζ Sct, cấp 4,66. Danh mục Hipparcos ghi nhận 18 sao trong chòm đủ sáng để thấy bằng mắt trần, trong đó 1 sao sáng hơn cấp 4.
Thiên hà, tinh vân và cụm sao trong chòm Thuẫn Bài
- Cụm sao Vịt Trời (M11, NGC 6705): cụm sao mở, cấp 5,8, hiện rõ qua ống nhòm
- Cụm sao mở M26 (NGC 6694): cụm sao mở, cấp 8,0, nên xem bằng ống nhòm hay kính nhỏ
Thuẫn Bài ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Chiêm tinh truyền thống chỉ dùng các chòm sao cổ và những sao sáng gần hoàng đạo. Thuẫn Bài được thêm vào bản đồ sao từ năm 1684, các sao lại mờ, nên gần như không xuất hiện trong luận giải lá số; nếu có, người ta dựa vào biểu tượng tấm khiên.
Tính cho vĩ độ Hà Nội: tâm Thuẫn Bài mọc khi 4°00′ Ma Kết đang ở chân trời phía đông, và qua kinh tuyến khi 9°18′ Ma Kết ở MC. Theo truyền thống paranatellonta của Manilius, người có cung Mọc hoặc MC ở các độ này mang thêm biểu tượng tấm khiên.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của α Sct là 9°24′ Ma Kết, vĩ độ +14,9°; song độ sáng quá thấp nên chiêm tinh cổ điển bỏ qua.
Phương Đông nhìn chòm Thuẫn Bài thế nào?
Các sao của Thuẫn Bài thuộc nhóm Thiên Biện trong thiên văn Trung Hoa, gần tú Đẩu.
Câu hỏi thường gặp về chòm sao Thuẫn Bài
Chòm Thuẫn Bài có nghĩa là gì?
Đó là chòm Scutum trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng tấm khiên; chòm rộng 109,1 độ vuông, do Hevelius đặt (1684).
Mấy giờ thì thấy chòm Thuẫn Bài?
Khoảng tháng 7 đến tháng 9, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 21:01 ngày 15/8 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Thuẫn Bài là sao nào?
α Sct, cấp sao 3,85, màu cam.
Thuẫn Bài ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Đây là chòm sao hiện đại nên không có trong sách chiêm tinh kinh điển. Nếu xét chòm "cùng mọc", tâm chòm mọc cùng 4°00′ Ma Kết ở vĩ độ Hà Nội.
Tìm chòm Thuẫn Bài bằng cách nào?
Tìm sao sáng Altair rồi nhìn về phía tây nam khoảng 25°.
Các chòm sao gần Thuẫn Bài
- Họ Vũ Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 8)
- Tra cứu
Ranh giới và hình chòm sao: IAU, d3-celestial (BSD). Độ sáng, màu sao: Hipparcos. Tính toán thiên văn: Astronomy Engine (MIT). Chiêm tinh: Ptolemy, Manilius – chỉ để tham khảo.