Chòm sao Thiên Tiễn (Sagitta)
Ký hiệu Sge, tên Latinh Sagitta: đó là chòm sao Thiên Tiễn, rộng 79,9 độ vuông, hạng 86/88 về kích thước, nằm ở phía bắc xích đạo trời. Tên gọi có nghĩa là mũi tên. Dẫn đầu về độ sáng là γ Sge, cấp 3,51. Thời điểm quan sát tốt nhất ở Việt Nam là khoảng 21 giờ tháng 8.
| Tên Latinh | Sagitta (tên Việt khác: Mũi Tên) |
|---|---|
| Viết tắt | Sge |
| Sở hữu cách | Sagittae |
| Diện tích | 79,932 độ vuông (0,19% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 86/88 |
| Tọa độ tâm | RA 19h40m, Dec +18,9° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 68° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 8 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 14 (2 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | γ Sge, cấp 3,51 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Vũ Tiên |
| Giáp ranh | Hồ Ly, Thiên Ưng, Hải Đồn, Vũ Tiên |
Truyền thuyết về chòm Thiên Tiễn
Thiên Tiễn là chòm sao cổ, có mặt trong danh mục 48 chòm của Ptolemy ở sách Almagest (thế kỷ 2), vốn tiếp nối truyền thống Hy Lạp và Lưỡng Hà.
Có nhiều truyện về mũi tên này: tên của Hercules bắn con đại bàng hành hạ Prometheus, hoặc tên của thần tình yêu Eros. Đây là chòm sao nhỏ thứ ba bầu trời.
Cách tìm chòm sao Thiên Tiễn trên bầu trời Việt Nam
Tối 15/8, người ở Hà Nội thấy tâm chòm sao lên tới 88° gần đỉnh đầu lúc 22:00. Hôm ấy chòm sao mọc lúc 15:31 (hướng đông, chếch bắc 20°), lặn lúc 4:29 (hướng tây, chếch bắc 20°); thời gian nằm trên chân trời khoảng 12 giờ 58 phút. Vì Trái Đất quay quanh Mặt Trời, mỗi tháng chòm sao đến cùng vị trí sớm hơn khoảng hai tiếng. Mốc dễ tìm nhất là sao Altair (chòm Thiên Ưng, cấp 0,8): tâm chòm Thiên Tiễn cách nó khoảng 10° về phía bắc.
Cả nước đều quan sát được trọn vẹn chòm sao này. Ở TP.HCM chòm sao thấp hơn, cao nhất khoảng 82° (Hà Nội 88°).
Thiên Tiễn có những sao nào?
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| γ Sge | – | 3,51 | đỏ cam | 7°24′ Bảo Bình |
| δ Sge | – | 3,68 | cam | 3°48′ Bảo Bình |
| Sham (α Sge) | – | 4,39 | vàng | 1°24′ Bảo Bình |
| β Sge | – | 4,39 | cam | 1°36′ Bảo Bình |
| ζ Sge | – | 5,01 | trắng | 4°24′ Bảo Bình |
| η Sge | – | 5,09 | cam | 9°30′ Bảo Bình |
| 13 Sge | – | 5,33 | đỏ cam | 7°12′ Bảo Bình |
| 11 Sge | – | 5,54 | trắng xanh | 6°18′ Bảo Bình |
Với cấp 3,51, γ Sge là sao nổi bật nhất trong Thiên Tiễn; ánh sao có màu đỏ cam, nhìn rõ ở vùng ngoại ô. Xếp sau là δ Sge, cấp 3,68 và Sham (α Sge), cấp 4,39. Ở nơi không ô nhiễm ánh sáng, mắt thường đếm được khoảng 14 sao trong ranh giới chòm; 2 sao sáng hơn cấp 4.
Ngoài các ngôi sao, Thiên Tiễn còn có gì?
- Cụm sao cầu M71 (NGC 6838): cụm sao cầu, cấp 8,3, nên xem bằng ống nhòm hay kính nhỏ
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Thiên Tiễn
Ptolemy cho các sao của Thiên Tiễn mang tính Thổ tinh, vừa phải Kim tinh. (Nguồn: Tetrabiblos của Ptolemy, thế kỷ 2.)
Nói cách khác, các sao ấy được coi như mang khí chất Thổ tinh (kỷ luật, thử thách và sự bền bỉ), pha Kim tinh – nghệ thuật, sự duyên dáng và các mối quan hệ; hành tinh nào đứng cạnh chúng trong lá số sẽ nhuốm màu sắc đó.
Trong chiêm tinh Hy Lạp, mỗi độ hoàng đạo mọc lên kéo theo những chòm sao ngoài hoàng đạo (paranatellonta). Ở Hà Nội, Thiên Tiễn là chòm "cùng mọc" với 7°12′ Ma Kết; lúc chòm này lên cao nhất, MC rơi vào 23°06′ Ma Kết.
Sao sáng nhất γ Sge nằm ở 7°24′ Bảo Bình theo hoàng đạo nhiệt đới (vĩ độ hoàng đạo +39,2°, năm 2026), cách hoàng đạo quá xa nên hiếm khi được tính đến khi luận sao cố định.
Góc nhìn phương Đông và dân gian Việt
Bốn sao của Thiên Tiễn là Tả Kỳ (lá cờ bên trái) trong thiên văn Trung Hoa, cạnh sao Ngưu Lang.
Thiên Tiễn: những câu hỏi hay gặp
Thiên Tiễn là chòm sao nào?
Thiên Tiễn (Sagitta) là chòm sao hình mũi tên ở phía bắc xích đạo trời, rộng 79,9 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Khi nào nhìn thấy chòm sao Thiên Tiễn ở Việt Nam?
Nên ngắm vào tháng 7 đến tháng 9. Chẳng hạn ngày 15/8, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 22:00; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Thiên Tiễn?
Đó là γ Sge, cấp 3,51, ánh đỏ cam.
Thiên Tiễn ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao của Thiên Tiễn mang tính Thổ tinh, vừa phải Kim tinh.
Làm sao tìm chòm sao Thiên Tiễn?
Tìm sao sáng Altair rồi nhìn về phía bắc khoảng 10°.
Các chòm sao gần Thiên Tiễn
- Họ Vũ Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 8)
- Tra cứu
Dữ liệu: d3-celestial (ranh giới IAU 1930, đường nối chòm sao), danh mục Hipparcos, Astronomy Engine cho thời gian và tọa độ. Chiêm tinh theo Tetrabiblos và Astronomica (Manilius), mang tính tham khảo.