Chòm sao Hồ Ly (Vulpecula)
Trong 88 chòm sao chính thức, Hồ Ly (Vulpecula, Vul) đứng thứ 55 về diện tích (268,2 độ vuông) và nằm ở phía bắc xích đạo trời. Chòm sao mang hình tượng con cáo nhỏ. Ngôi sao sáng nhất trong chòm là Anser (α Vul), cấp 4,44. Tháng 9 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam.
| Tên Latinh | Vulpecula (tên Việt khác: Con Cáo Nhỏ) |
|---|---|
| Viết tắt | Vul |
| Sở hữu cách | Vulpeculae |
| Diện tích | 268,165 độ vuông (0,65% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 55/88 |
| Tọa độ tâm | RA 20h14m, Dec +24,8° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 61° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 9 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 44 (0 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Anser (α Vul), cấp 4,44 |
| Nguồn gốc | do Hevelius đặt (1690) |
| Họ chòm sao | Vũ Tiên |
| Giáp ranh | Thiên Nga, Thiên Tiễn, Phi Mã, Hải Đồn, Thiên Cầm, Vũ Tiên |
Lịch sử chòm sao Hồ Ly
Về nguồn gốc, Hồ Ly là một trong bảy chòm sao của Johannes Hevelius còn trên bản đồ sao hiện đại; ông vẽ chúng vào những vùng sao mờ giữa các chòm cổ và công bố trong Firmamentum Sobiescianum (1690). Hevelius đặt tên Vulpecula cum Ansere – "con cáo nhỏ ngậm con ngỗng"; về sau con ngỗng bị bỏ khỏi tên.
Hồ Ly nằm trên dải Ngân Hà, giữa Thiên Nga và Thiên Tiễn. Năm 1967, Jocelyn Bell Burnell phát hiện pulsar đầu tiên ở chòm sao này.
Tinh vân Quả Tạ (M27) là tinh vân hành tinh đầu tiên được phát hiện (Messier, năm 1764) và rất đẹp khi nhìn qua kính nhỏ; cụm sao "Cái Móc Áo" (Collinder 399) cũng ở đây.
Tìm Hồ Ly trên bầu trời đêm
Lấy ngày 15/9 làm mốc: lúc 20:33, chòm sao ở vị trí cao nhất trong đêm, chừng 86° về phía bắc nếu nhìn từ Hà Nội. Tâm chòm mọc khoảng 13:53 ở hướng đông, chếch bắc 27° và lặn lúc 3:13 ở hướng tây, chếch bắc 27°, tức là ở trên chân trời chừng 13 giờ 20 phút mỗi ngày đêm. Sang tháng 10, cùng vị trí ấy đến sớm hơn khoảng 2 giờ, nên chòm sao đã ngả về tây khi trời vừa tối. Sao rất sáng gần nhất để định hướng là Altair (Thiên Ưng), cách tâm chòm Hồ Ly chừng 15° theo hướng bắc (khoảng 1 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Từ Hà Giang đến Cà Mau, cả chòm sao đều lên khỏi chân trời. Càng vào Nam chòm sao càng thấp: 76° ở TP.HCM so với 86° ở Hà Nội.
Các sao chính của chòm Hồ Ly
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Anser (α Vul) | – | 4,44 | đỏ cam | 29°54′ Ma Kết |
| 23 Vul | – | 4,50 | cam | 15°42′ Bảo Bình |
| 31 Vul | – | 4,56 | vàng | 26°00′ Bảo Bình |
| 13 Vul | – | 4,57 | trắng xanh | 7°24′ Bảo Bình |
| 15 Vul | – | 4,66 | trắng | 11°12′ Bảo Bình |
| 1 Vul | – | 4,76 | trắng xanh | 25°00′ Ma Kết |
| HIP 99824 | – | 4,79 | trắng xanh | 14°36′ Bảo Bình |
| 29 Vul | – | 4,81 | trắng xanh | 19°30′ Bảo Bình |
Sao chủ của chòm là Anser (α Vul), ánh đỏ cam, cấp sao 4,44, khó thấy nếu có ánh đèn hay trăng sáng. Xếp sau là 23 Vul, cấp 4,50 và 31 Vul, cấp 4,56. Không sao nào trong chòm sáng hơn cấp 4; cả chòm chỉ có 44 sao thấy được bằng mắt trần.
Thiên thể sâu đáng xem ở Hồ Ly
- Tinh vân Quả Tạ (M27, NGC 6853): tinh vân hành tinh, cấp 8,1, dùng ống nhòm 7×50 là thấy
- Cụm sao Cái Móc Áo (Cr 399): cụm sao mở, cấp 3,6, mắt thường thấy như một đốm mờ khi trời tối
Hồ Ly và chiêm tinh
Chiêm tinh truyền thống chỉ dùng các chòm sao cổ và những sao sáng gần hoàng đạo. Hồ Ly được thêm vào bản đồ sao từ năm 1690, các sao lại mờ, nên gần như không xuất hiện trong luận giải lá số; nếu có, người ta dựa vào biểu tượng con cáo nhỏ.
Với người sinh ở Hà Nội, cung Mọc khoảng 12°54′ Ma Kết trùng lúc tâm chòm Hồ Ly mọc; Manilius gọi đó là các chòm "cùng mọc" và cho rằng chúng tô thêm tính cách cho đương số. Khi chòm sao lên đỉnh, MC nằm ở 1°24′ Bảo Bình.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của Anser (α Vul) là 29°54′ Ma Kết, vĩ độ +45,9°; cách hoàng đạo quá xa nên hiếm khi được tính đến khi luận sao cố định.
Phương Đông nhìn chòm Hồ Ly thế nào?
Từ Việt Nam, Hồ Ly lên gần đỉnh đầu vào các tối tháng 8–9, giữa Tam giác mùa hè.
Hồ Ly: những câu hỏi hay gặp
Chòm Hồ Ly có nghĩa là gì?
Đó là chòm Vulpecula trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng con cáo nhỏ; chòm rộng 268,2 độ vuông, do Hevelius đặt (1690).
Khi nào nhìn thấy chòm sao Hồ Ly ở Việt Nam?
Khoảng tháng 8 đến tháng 10, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 20:33 ngày 15/9 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Hồ Ly?
Đó là Anser (α Vul), cấp 4,44, ánh đỏ cam.
Chòm sao Hồ Ly có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Đây là chòm sao hiện đại nên không có trong sách chiêm tinh kinh điển. Nếu xét chòm "cùng mọc", tâm chòm mọc cùng 12°54′ Ma Kết ở vĩ độ Hà Nội.
Làm sao tìm chòm sao Hồ Ly?
Lấy Altair làm mốc: chòm Hồ Ly nằm cách đó chừng 15° về phía bắc.
Chòm sao liên quan
- Họ Vũ Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 9)
- Tra cứu
Số liệu sao lấy từ Hipparcos qua d3-celestial (Olaf Frohn); ranh giới theo IAU; vị trí, giờ mọc lặn tính bằng Astronomy Engine. Nội dung chiêm tinh mang tính tham khảo, theo các nguồn cổ điển.