Chòm sao Thuyền Phàm (Vela)
Chòm sao Thuyền Phàm – tên Latinh Vela, ký hiệu IAU Vel – chiếm 499,6 độ vuông ở thiên cầu nam, xếp thứ 32 về độ rộng trong 88 chòm sao. Hình tượng của chòm là cánh buồm. Ngôi sao sáng nhất trong chòm là Regor (γ2 Vel), cấp 1,75. Tháng 3 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam.
| Tên Latinh | Vela |
|---|---|
| Viết tắt | Vel |
| Sở hữu cách | Velorum |
| Diện tích | 499,649 độ vuông (1,21% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 32/88 |
| Tọa độ tâm | RA 9h33m, Dec −48,8° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 33° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 3 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 125 (14 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Regor (γ2 Vel), cấp 1,75 |
| Nguồn gốc | tách từ chòm cổ Argo Navis (Lacaille, 1763) |
| Họ chòm sao | Thiên Thủy (Vùng nước trời) |
| Giáp ranh | Thuyền Để, Bơm Khí, Thuyền Vĩ, Bán Nhân Mã, La Bàn |
Lịch sử và thần thoại của chòm Thuyền Phàm
Thuyền Phàm là vốn là một phần của chòm Argo Navis (con tàu Argo) trong danh sách của Ptolemy; Nicolas-Louis de Lacaille chia Argo thành ba chòm Thuyền Để, Thuyền Vĩ và Thuyền Phàm, và cách chia này được công nhận từ năm 1763.
Thuyền Phàm là cánh buồm của con tàu Argo. Bốn sao Delta, Kappa Velorum và Epsilon, Iota Carinae tạo thành "Thập tự giả", hay bị nhầm với Nam Thập Tự.
Tàn dư siêu tân tinh Thuyền Phàm cùng pulsar Vela, một trong những pulsar sáng nhất ở dải sóng vô tuyến, nằm trong chòm sao này.
Ngắm chòm Thuyền Phàm ở đâu và khi nào?
Ở Hà Nội ngày 15/3, chòm sao đạt độ cao lớn nhất (20°, về phía nam) vào 21:57. Hôm ấy chòm sao mọc lúc 17:42 (hướng nam, chếch đông 36°), lặn lúc 2:12 (hướng nam, chếch tây 36°); thời gian nằm trên chân trời khoảng 8 giờ 30 phút. Cứ sau một tháng, chòm sao mọc và lặn sớm hơn khoảng 2 giờ. Hãy bắt đầu từ Acrux – sao sáng của chòm Nam Thập Tự; dịch khoảng 30° về phía tây là tới giữa chòm Thuyền Phàm (khoảng 1,5 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Cả nước đều quan sát được trọn vẹn chòm sao này. Càng vào Nam chòm sao càng cao: 30° ở TP.HCM, 20° ở Hà Nội.
Thuyền Phàm có những sao nào?
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Regor (γ2 Vel) | – | 1,75 | trắng xanh | 27°42′ Sư Tử |
| Alsephina (δ Vel) | – | 1,93 | trắng | 19°18′ Xử Nữ |
| Suhail (λ Vel) | – | 2,23 | đỏ cam | 11°36′ Xử Nữ |
| Markeb (κ Vel) | – | 2,47 | trắng xanh | 29°18′ Xử Nữ |
| μ Vel | – | 2,69 | vàng | 10°54′ Thiên Bình |
| N Vel | – | 3,16 | đỏ cam | 4°36′ Thiên Bình |
| φ Vel | – | 3,52 | trắng xanh | 6°18′ Thiên Bình |
| ο Vel | – | 3,60 | trắng xanh | 15°06′ Xử Nữ |
Đứng đầu về độ sáng là Regor (γ2 Vel), một ngôi sao màu trắng xanh, cấp 1,75, vẫn rõ dù trời thành phố nhiều ánh đèn. Tiếp theo về độ sáng có Alsephina (δ Vel) với cấp 1,93; rồi đến Suhail (λ Vel), cấp 2,23. Tổng cộng chòm có 125 sao sáng hơn cấp 6, giới hạn của mắt thường ở nơi ít ánh đèn.
Thiên hà, tinh vân và cụm sao trong chòm Thuyền Phàm
- Cụm sao Omicron Velorum (IC 2391): cụm sao mở, cấp 2,5, nhìn được không cần dụng cụ nếu trời đủ tối
Mưa sao băng từ chòm Thuyền Phàm
- Mưa sao băng Puppid-Velid: cực đại khoảng 7/12
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Thuyền Phàm
Khi còn thuộc tàu Argo, các sao sáng ở đây được Ptolemy cho mang tính Thổ tinh và Mộc tinh. (Theo Tetrabiblos, quyển I, chương 9.)
Nói cách khác, các sao ấy được coi như mang khí chất Thổ tinh (kỷ luật, thử thách và sự bền bỉ), pha Mộc tinh – sự hào phóng, tri thức và cơ hội; hành tinh nào đứng cạnh chúng trong lá số sẽ nhuốm màu sắc đó.
Tính cho vĩ độ Hà Nội: tâm Thuyền Phàm mọc khi 20°06′ Xử Nữ đang ở chân trời phía đông, và qua kinh tuyến khi 20°54′ Sư Tử ở MC. Theo truyền thống paranatellonta của Manilius, người có cung Mọc hoặc MC ở các độ này mang thêm biểu tượng cánh buồm.
Với những ai đọc lá số theo sao cố định, tọa độ hoàng đạo năm 2026: Regor ở 27°42′ Sư Tử (vĩ độ hoàng đạo −64,5°); Alsephina ở 19°18′ Xử Nữ (vĩ độ hoàng đạo −67,2°); Suhail ở 11°36′ Xử Nữ (vĩ độ hoàng đạo −55,9°). Sai số cho phép thường là 1° hoặc nhỏ hơn; vì tuế sai, cứ khoảng 72 năm các tọa độ trên lại tăng thêm 1°.
Phương Đông nhìn chòm Thuyền Phàm thế nào?
Sao Suhail (Lambda Velorum) là Thiên Ký (người giữ sổ trời) trong thiên văn Trung Hoa.
Câu hỏi thường gặp về chòm sao Thuyền Phàm
Chòm Thuyền Phàm có nghĩa là gì?
Đó là chòm Vela trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng cánh buồm; chòm rộng 499,6 độ vuông, tách từ chòm cổ Argo Navis (Lacaille, 1763).
Mấy giờ thì thấy chòm Thuyền Phàm?
Nên ngắm vào tháng 2 đến tháng 4. Chẳng hạn ngày 15/3, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 21:57; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Thuyền Phàm?
Regor (γ2 Vel), cấp sao 1,75, màu trắng xanh.
Thuyền Phàm ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), khi còn thuộc tàu Argo, các sao sáng ở đây được Ptolemy cho mang tính Thổ tinh và Mộc tinh.
Làm sao tìm chòm sao Thuyền Phàm?
Lấy Acrux làm mốc: chòm Thuyền Phàm nằm cách đó chừng 30° về phía tây.
Các chòm sao gần Thuyền Phàm
- Họ Thiên Thủy (Vùng nước trời)
- Cùng mùa ngắm (tháng 3)
- Tra cứu
Ranh giới và hình chòm sao: IAU, d3-celestial (BSD). Độ sáng, màu sao: Hipparcos. Tính toán thiên văn: Astronomy Engine (MIT). Chiêm tinh: Ptolemy, Manilius – chỉ để tham khảo.