Chòm sao Bơm Khí (Antlia)
Bơm Khí (Antlia, viết tắt Ant) là chòm sao rộng thứ 62 trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, với diện tích 238,9 độ vuông ở thiên cầu nam. Tên gọi có nghĩa là cái bơm khí (máy hút chân không). Dẫn đầu về độ sáng là α Ant, cấp 4,28. Tháng 4 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam.
| Tên Latinh | Antlia |
|---|---|
| Viết tắt | Ant |
| Sở hữu cách | Antliae |
| Diện tích | 238,901 độ vuông (0,58% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 62/88 |
| Tọa độ tâm | RA 10h11m, Dec −34,0° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 50° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 4 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 22 (0 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | α Ant, cấp 4,28 |
| Nguồn gốc | do Lacaille đặt (1756) |
| Họ chòm sao | La Caille |
| Giáp ranh | Trường Xà, Thuyền Phàm, La Bàn, Bán Nhân Mã |
Lịch sử chòm sao Bơm Khí
Về nguồn gốc, Bơm Khí là do nhà thiên văn Pháp Nicolas-Louis de Lacaille đặt sau chuyến quan sát bầu trời phương Nam ở Mũi Hảo Vọng (1751–1752), công bố năm 1756 và hoàn chỉnh năm 1763. Lacaille đặt tên Antlia pneumatica để tôn vinh chiếc bơm khí của Denis Papin và Robert Boyle.
Đây là chòm sao "khoa học" không gắn với truyền thuyết nào, phản ánh tinh thần thế kỷ 18 khi các nhà thiên văn đặt tên chòm mới theo dụng cụ thí nghiệm.
Ngắm chòm Bơm Khí ở đâu và khi nào?
Ở Hà Nội ngày 15/4, chòm sao đạt độ cao lớn nhất (35°, về phía nam) vào 20:33. Chòm sao mọc từ chân trời đông, chếch nam 37° vào 15:34 và lặn xuống chân trời tây, chếch nam 37° vào 1:32, tổng cộng 9 giờ 58 phút trên nền trời. Mỗi tháng sau đó, các thời điểm này sớm hơn khoảng 2 giờ.
Từ Hà Giang đến Cà Mau, cả chòm sao đều lên khỏi chân trời. Ở TP.HCM tâm chòm lên cao hơn, tới 45° (Hà Nội 35°).
Các sao chính của chòm Bơm Khí
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| α Ant | – | 4,28 | đỏ cam | 22°48′ Xử Nữ |
| ε Ant | – | 4,51 | đỏ cam | 11°24′ Xử Nữ |
| ι Ant | – | 4,60 | cam | 3°24′ Thiên Bình |
| θ Ant | – | 4,78 | trắng ngả vàng | 10°18′ Xử Nữ |
| η Ant | – | 5,23 | trắng ngả vàng | 18°54′ Xử Nữ |
| HIP 50888 | – | 5,34 | trắng | 26°18′ Xử Nữ |
| HIP 54173 | – | 5,43 | trắng | 4°24′ Thiên Bình |
| HIP 46578 | – | 5,49 | cam | 6°00′ Xử Nữ |
α Ant là sao sáng nhất chòm Bơm Khí, màu đỏ cam, cấp 4,28, khá mờ, cần trời thật tối và không trăng. Xếp sau là ε Ant, cấp 4,51 và ι Ant, cấp 4,60. Toàn chòm có 22 sao sáng hơn cấp 6 nhưng không sao nào vượt cấp 4, nên rất khó nhận ra.
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Bơm Khí
Không có tài liệu chiêm tinh cổ nào bàn về Bơm Khí, bởi chòm này chỉ xuất hiện từ giữa thế kỷ 18. Những diễn giải hiện đại thường bám vào hình tượng cái bơm khí (máy hút chân không) – nên coi đó là gợi ý biểu tượng hơn là quy tắc.
Với người sinh ở Hà Nội, cung Mọc khoảng 18°36′ Xử Nữ trùng lúc tâm chòm Bơm Khí mọc; Manilius gọi đó là các chòm "cùng mọc" và cho rằng chúng tô thêm tính cách cho đương số. Khi chòm sao lên đỉnh, MC nằm ở 0°42′ Xử Nữ.
Sao sáng nhất α Ant nằm ở 22°48′ Xử Nữ theo hoàng đạo nhiệt đới (vĩ độ hoàng đạo −37,4°, năm 2026), cách hoàng đạo quá xa nên hiếm khi được tính đến khi luận sao cố định.
Phương Đông nhìn chòm Bơm Khí thế nào?
Vùng trời này không có chòm riêng trong thiên văn cổ Trung Hoa vì nằm thấp ở phía nam.
Bơm Khí: những câu hỏi hay gặp
Chòm Bơm Khí có nghĩa là gì?
Bơm Khí là tên Việt của chòm Antlia – cái bơm khí (máy hút chân không). Chòm sao nằm ở thiên cầu nam, do Lacaille đặt (1756).
Ở Việt Nam xem chòm Bơm Khí vào tháng mấy?
Nên ngắm vào tháng 3 đến tháng 5. Chẳng hạn ngày 15/4, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 20:33; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Bơm Khí là sao nào?
Đó là α Ant, cấp 4,28, ánh đỏ cam.
Bơm Khí ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Bơm Khí không thuộc hệ thống chòm sao cổ nên chiêm tinh truyền thống ít nhắc đến. Nếu xét chòm "cùng mọc", tâm chòm mọc cùng 18°36′ Xử Nữ ở vĩ độ Hà Nội.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ La Caille
- Cùng mùa ngắm (tháng 4)
- Tra cứu
Ranh giới và hình chòm sao: IAU, d3-celestial (BSD). Độ sáng, màu sao: Hipparcos. Tính toán thiên văn: Astronomy Engine (MIT). Chiêm tinh: Ptolemy, Manilius – chỉ để tham khảo.