Chòm sao Phi Ngư (Volans)
Phi Ngư (Volans) chiếm 0,34% diện tích bầu trời, tương đương 141,4 độ vuông ở vùng cực nam của bầu trời, đứng thứ 76 trong danh sách 88 chòm sao IAU. Tên Latinh Volans chỉ con cá chuồn. Sao sáng nhất là β Vol, cấp sao 3,77. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 3. Chỉ các tỉnh phía Nam thấy trọn chòm sao.
| Tên Latinh | Volans (tên Việt khác: Cá Chuồn) |
|---|---|
| Viết tắt | Vol |
| Sở hữu cách | Volantis |
| Diện tích | 141,354 độ vuông (0,34% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 76/88 |
| Tọa độ tâm | RA 7h48m, Dec −70,3° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 15° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 3 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 19 (5 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | β Vol, cấp 3,77 |
| Nguồn gốc | do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16 |
| Họ chòm sao | Bayer |
| Giáp ranh | Thuyền Để, Sơn Án, Yển Diên, Kiếm Ngư, Hội Giá |
Nguồn gốc tên gọi Phi Ngư
Phi Ngư là thành quả của chuyến hải hành Hà Lan đầu tiên tới Đông Ấn (1595–1597): Keyser và de Houtman đo vị trí các sao quanh thiên cực nam, Plancius vẽ thành chòm và Bayer công bố năm 1603.
Các thủy thủ Hà Lan đặt tên theo đàn cá chuồn bay lướt trên mặt biển nhiệt đới; chòm sao nằm cạnh Thuyền Để như cá bay bên mạn tàu.
Quan sát chòm sao Phi Ngư từ Việt Nam
Từ Hà Nội không thấy được tâm chòm sao, vì nó luôn ở dưới chân trời phía nam. Mốc dễ tìm nhất là sao Canopus (chòm Thuyền Để, cấp -0,6): tâm chòm Phi Ngư cách nó khoảng 20° về phía nam (khoảng 1 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Phải ở phía nam vĩ tuyến 15° Bắc mới thấy trọn chòm sao; từ Hà Nội, rìa phía nam bị chân trời che khuất. Người ở TP.HCM thấy chòm sao cao hơn, khoảng 9° so với -1° ở Hà Nội.
Phi Ngư có những sao nào?
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| β Vol | – | 3,77 | cam | 15°30′ Thiên Bình |
| γ2 Vol | – | 3,78 | cam | 10°12′ Bọ Cạp |
| ζ Vol | – | 3,93 | cam | 16°06′ Bọ Cạp |
| δ Vol | – | 3,97 | vàng | 19°48′ Thiên Bình |
| α Vol | – | 4,00 | trắng | 21°00′ Thiên Bình |
| ε Vol | – | 4,35 | trắng xanh | 24°30′ Thiên Bình |
| HIP 40680 | – | 5,06 | cam | 12°30′ Thiên Bình |
| HIP 33682 | – | 5,18 | đỏ cam | 20°24′ Thiên Bình |
Sao chủ của chòm là β Vol, ánh cam, cấp sao 3,77, thấy rõ ở vùng ngoại ô. Xếp sau là γ2 Vol, cấp 3,78; rồi đến ζ Vol, cấp 3,93. Tổng cộng chòm có 19 sao sáng hơn cấp 6, giới hạn của mắt thường ở vùng trời tối.
Phi Ngư và chiêm tinh
Không có tài liệu chiêm tinh cổ nào bàn về Phi Ngư, bởi chòm này chỉ xuất hiện từ cuối thế kỷ 16. Những diễn giải hiện đại thường bám vào hình tượng con cá chuồn – nên coi đó là gợi ý biểu tượng hơn là quy tắc.
Với người sinh ở TP.HCM, cung Mọc khoảng 29°18′ Sư Tử trùng lúc tâm chòm Phi Ngư mọc; Manilius gọi đó là các chòm "cùng mọc" và cho rằng chúng tô thêm tính cách cho đương số. Khi chòm sao lên đỉnh, MC nằm ở 25°06′ Cự Giải.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của β Vol là 15°30′ Thiên Bình, vĩ độ −75,6°; cách hoàng đạo quá xa nên hiếm khi được tính đến khi luận sao cố định.
Phương Đông nhìn chòm Phi Ngư thế nào?
Trong danh sách sao phương Nam thời Minh, vùng này cũng được gọi là Phi Ngư.
Phi Ngư: những câu hỏi hay gặp
Chòm sao Phi Ngư là gì?
Phi Ngư là tên Việt của chòm Volans – con cá chuồn. Chòm sao nằm ở vùng cực nam của bầu trời, do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16.
Mấy giờ thì thấy chòm Phi Ngư?
Nên ngắm vào tháng 2 đến tháng 4. Chẳng hạn ngày 15/3, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 20:12; chỉ phía nam vĩ độ 15° Bắc mới thấy trọn.
Ngôi sao sáng nhất chòm Phi Ngư là sao nào?
Đó là β Vol, cấp 3,77, ánh cam.
Chòm sao Phi Ngư có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Đây là chòm sao hiện đại nên không có trong sách chiêm tinh kinh điển.
Làm sao tìm chòm sao Phi Ngư?
Lấy Canopus làm mốc: chòm Phi Ngư nằm cách đó chừng 20° về phía nam.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ Bayer
- Cùng mùa ngắm (tháng 3)
- Tra cứu
Dữ liệu: d3-celestial (ranh giới IAU 1930, đường nối chòm sao), danh mục Hipparcos, Astronomy Engine cho thời gian và tọa độ. Chiêm tinh theo Tetrabiblos và Astronomica (Manilius), mang tính tham khảo.