Chòm sao Tiểu Hùng (Ursa Minor)
Trong 88 chòm sao chính thức, Tiểu Hùng (Ursa Minor, UMi) đứng thứ 56 về diện tích (255,9 độ vuông) và nằm ở vùng cực bắc của bầu trời. Tên gọi có nghĩa là con gấu nhỏ. Sao sáng nhất là Polaris (α UMi), cấp sao 1,97. Tháng 6 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam.
| Tên Latinh | Ursa Minor (tên Việt khác: Gấu Nhỏ) |
|---|---|
| Viết tắt | UMi |
| Sở hữu cách | Ursae Minoris |
| Diện tích | 255,864 độ vuông (0,62% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 56/88 |
| Tọa độ tâm | RA 14h56m, Dec +85,4° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 0° Bắc đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 6 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 25 (3 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Polaris (α UMi), cấp 1,97 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Đại Hùng |
| Giáp ranh | Tiên Vương, Thiên Long, Lộc Báo |
Chòm sao Tiểu Hùng từ đâu mà có?
Về nguồn gốc, Tiểu Hùng là chòm sao cổ, có mặt trong danh mục 48 chòm của Ptolemy ở sách Almagest (thế kỷ 2), vốn tiếp nối truyền thống Hy Lạp và Lưỡng Hà.
Tiểu Hùng thường được gắn với Arcas, con trai Callisto, hoặc với nữ thần Cynosura đã nuôi Zeus thuở nhỏ. Sao Polaris ở đầu đuôi gấu hiện là sao Bắc Cực, cách thiên cực bắc chưa đến 1 độ.
Khi nào thấy chòm sao Tiểu Hùng?
Dóng theo hai sao Merak – Dubhe của Bắc Đẩu khoảng 5 lần sẽ tới Polaris; độ cao của Polaris so với chân trời gần bằng vĩ độ nơi quan sát.
Tối 15/6, người ở Hà Nội thấy tâm chòm sao lên tới 26° về phía bắc lúc 21:17. Từ Hà Nội, tâm chòm luôn ở trên chân trời phía bắc, quay một vòng quanh sao Bắc Cực mỗi ngày.
Mọi nơi ở Việt Nam đều thấy được toàn bộ chòm sao. Càng vào Nam chòm sao càng thấp: 15° ở TP.HCM so với 26° ở Hà Nội.
Các sao chính của chòm Tiểu Hùng
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Polaris (α UMi) | Câu Trần nhất (sao Bắc Cực) | 1,97 | vàng | 28°54′ Song Tử |
| Kochab (β UMi) | Bắc Cực nhị (Đế tinh) | 2,07 | đỏ cam | 13°42′ Sư Tử |
| Pherkad (γ UMi) | – | 3,00 | trắng | 22°00′ Sư Tử |
| Circitores (ε UMi) | – | 4,21 | vàng | 9°30′ Cự Giải |
| 5 UMi | – | 4,25 | đỏ cam | 8°48′ Sư Tử |
| Akfa Farkadain (ζ UMi) | – | 4,29 | trắng | 27°48′ Cự Giải |
| Yildun (δ UMi) | – | 4,35 | trắng | 1°36′ Cự Giải |
| HIP 73199 | – | 4,63 | đỏ cam | 11°12′ Xử Nữ |
Sao chủ của chòm là Polaris (α UMi), ánh vàng, cấp sao 1,97, vẫn rõ dù trời thành phố nhiều ánh đèn. Thiên văn phương Đông gọi sao này là Câu Trần nhất (sao Bắc Cực). Tiếp theo về độ sáng có Kochab (β UMi) với cấp 2,07; rồi đến Pherkad (γ UMi), cấp 3,00. Danh mục Hipparcos ghi nhận 25 sao trong chòm đủ sáng để thấy bằng mắt trần, trong đó 3 sao sáng hơn cấp 4.
Mưa sao băng từ chòm Tiểu Hùng
- Mưa sao băng Ursid: mạnh nhất khoảng 22/12, quanh đông chí
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Tiểu Hùng
Ptolemy cho các sao sáng của Tiểu Hùng mang tính Thổ tinh, phần nào Kim tinh. (Ptolemy, Tetrabiblos I.9.)
Nói cách khác, các sao ấy được coi như mang khí chất Thổ tinh (kỷ luật, thử thách và sự bền bỉ), pha Kim tinh – nghệ thuật, sự duyên dáng và các mối quan hệ; hành tinh nào đứng cạnh chúng trong lá số sẽ nhuốm màu sắc đó.
Ở Hà Nội tâm chòm sao không bao giờ lặn, nên cách luận chòm "cùng mọc" (paranatellonta) của chiêm tinh Hy Lạp chỉ xét lúc nó qua kinh tuyến trời: khi đó điểm Thiên Đỉnh (MC) của lá số ở 16°24′ Bọ Cạp.
Với những ai đọc lá số theo sao cố định, tọa độ hoàng đạo năm 2026: Polaris ở 28°54′ Song Tử (vĩ độ hoàng đạo +66,1°); Kochab ở 13°42′ Sư Tử (vĩ độ hoàng đạo +73,0°). Sai số cho phép thường là 1° hoặc nhỏ hơn; vì tuế sai, cứ khoảng 72 năm các tọa độ trên lại tăng thêm 1°.
Chòm Tiểu Hùng trong thiên văn phương Đông
Đây là trung tâm của Tử Vi viên: sao Kochab (Beta UMi) là Đế tinh – ngôi sao của Thiên Đế – và Polaris là Câu Trần nhất. Ở Việt Nam, sao Bắc Cực đứng thấp ở phía bắc, cao chừng 9° ở Cà Mau và khoảng 21° ở Hà Nội.
Hỏi đáp nhanh về chòm Tiểu Hùng
Chòm Tiểu Hùng có nghĩa là gì?
Đó là chòm Ursa Minor trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng con gấu nhỏ; chòm rộng 255,9 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Ở Việt Nam xem chòm Tiểu Hùng vào tháng mấy?
Khoảng tháng 5 đến tháng 7, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 21:17 ngày 15/6 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Tiểu Hùng?
Đó là Polaris (α UMi), cấp 1,97, ánh vàng; phương Đông gọi là Câu Trần nhất (sao Bắc Cực).
Chòm sao Tiểu Hùng có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao sáng của Tiểu Hùng mang tính Thổ tinh, phần nào Kim tinh.
Các chòm sao gần Tiểu Hùng
- Họ Đại Hùng
- Cùng mùa ngắm (tháng 6)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.