Chòm sao Bắc Miện (Corona Borealis)
Bắc Miện là tên tiếng Việt của chòm Corona Borealis (CrB), một vùng trời rộng 178,7 độ vuông ở thiên cầu bắc; xét theo diện tích, nó đứng hạng 73/88. Hình tượng của chòm là vương miện phương Bắc. Dẫn đầu về độ sáng là Alphecca (α CrB), cấp 2,22. Thời điểm quan sát tốt nhất ở Việt Nam là khoảng 21 giờ tháng 7.
| Tên Latinh | Corona Borealis |
|---|---|
| Viết tắt | CrB |
| Sở hữu cách | Coronae Borealis |
| Diện tích | 178,710 độ vuông (0,43% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 73/88 |
| Tọa độ tâm | RA 15h52m, Dec +32,4° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 50° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 7 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 25 (3 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Alphecca (α CrB), cấp 2,22 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Đại Hùng |
| Giáp ranh | Vũ Tiên, Mục Phu, Cự Xà |
Truyền thuyết về chòm Bắc Miện
Về nguồn gốc, Bắc Miện là chòm sao thuộc nhóm 48 chòm kinh điển của Ptolemy (Almagest, khoảng năm 150), hình tượng bắt nguồn từ thần thoại Hy Lạp và thiên văn Lưỡng Hà.
Đây là vương miện thần Dionysus tặng công chúa Ariadne trong ngày cưới, sau khi nàng bị Theseus bỏ lại trên đảo Naxos. Vòng bảy sao xếp hình bán nguyệt rất dễ nhận.
Sao T Coronae Borealis là một tân tinh tái phát, từng bùng sáng năm 1866 và 1946.
Khi nào thấy chòm sao Bắc Miện?
Ở Hà Nội ngày 15/7, chòm sao đạt độ cao lớn nhất (79°, về phía bắc) vào 20:15. Tâm chòm mọc khoảng 13:19 ở hướng đông, chếch bắc 35° và lặn lúc 3:10 ở hướng tây, chếch bắc 35°, tức là ở trên chân trời khoảng 13 giờ 51 phút mỗi ngày. Cứ sau một tháng, chòm sao mọc và lặn sớm hơn chừng 2 giờ. Từ sao Arcturus thuộc chòm Mục Phu, nhìn về phía đông bắc khoảng 25° sẽ gặp vùng trời của Bắc Miện (khoảng 1,5 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Cả nước đều quan sát được trọn vẹn chòm sao này. Tại TP.HCM, tâm chòm chỉ lên tới 68°, thấp hơn Hà Nội (79°).
Bắc Miện có những sao nào?
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Alphecca (α CrB) | Quán Sách tứ | 2,22 | trắng | 12°42′ Bọ Cạp |
| Nusakan (β CrB) | – | 3,66 | trắng ngả vàng | 9°30′ Bọ Cạp |
| γ CrB | – | 3,81 | trắng | 15°12′ Bọ Cạp |
| θ CrB | – | 4,14 | trắng xanh | 9°48′ Bọ Cạp |
| ε CrB | – | 4,14 | cam | 19°30′ Bọ Cạp |
| δ CrB | – | 4,59 | vàng | 17°24′ Bọ Cạp |
| ζ1 CrB | – | 4,64 | trắng xanh | 8°42′ Bọ Cạp |
| τ CrB | – | 4,73 | cam | 18°24′ Bọ Cạp |
Sao chủ của chòm là Alphecca (α CrB), ánh trắng, cấp sao 2,22, vẫn rõ dù trời thành phố nhiều ánh đèn. Tên Hán Việt của nó là Quán Sách tứ. Sao sáng thứ hai là Nusakan (β CrB), cấp 3,66; rồi đến γ CrB, cấp 3,81. 3 sao sáng hơn cấp 4 tạo nên hình dáng chính của chòm, cùng 22 sao mờ hơn nhưng vẫn trong tầm mắt thường.
Chòm sao Bắc Miện trong chiêm tinh
Ptolemy cho các sao của Bắc Miện mang tính Kim tinh và Thủy tinh. (Theo Tetrabiblos, quyển I, chương 9.)
Theo cách đọc cổ điển, khi một hành tinh trong lá số trùng vị trí với các sao này, nó được tô thêm sắc thái của Kim tinh – hòa hợp, cái đẹp và tình cảm, cùng chút Thủy tinh (học hỏi, buôn bán và tài ăn nói).
Với người sinh ở Hà Nội, cung Mọc khoảng 10°18′ Bọ Cạp trùng lúc tâm chòm Bắc Miện mọc; Manilius gọi đó là các chòm "cùng mọc" và cho rằng chúng tô thêm tính cách cho đương số. Khi chòm sao lên đỉnh, MC nằm ở 0°06′ Nhân Mã.
Với những ai đọc lá số theo sao cố định, tọa độ hoàng đạo năm 2026: Alphecca ở 12°42′ Bọ Cạp (vĩ độ hoàng đạo +44,3°), một trong 15 sao cố định Behenian của chiêm tinh trung cổ. Thông thường chỉ góc hợp sai số chừng 1° mới được tính; kinh độ của sao tăng 1° sau mỗi 72 năm nên lá số các thế hệ khác nhau cần điều chỉnh.
Góc nhìn phương Đông và dân gian Việt
Vòng sao này là Quán Sách (sợi dây xâu tiền, cũng gợi nhà ngục) trong thiên văn Trung Hoa; sao Alphecca là Quán Sách tứ.
Câu hỏi thường gặp về chòm sao Bắc Miện
Bắc Miện là chòm sao nào?
Bắc Miện là tên Việt của chòm Corona Borealis – vương miện phương Bắc. Chòm sao nằm ở thiên cầu bắc, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Khi nào nhìn thấy chòm sao Bắc Miện ở Việt Nam?
Khoảng tháng 6 đến tháng 8, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 20:15 ngày 15/7 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Bắc Miện là sao nào?
Sao sáng nhất là Alphecca (α CrB): cấp 2,22, màu trắng; phương Đông gọi là Quán Sách tứ.
Bắc Miện ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao của Bắc Miện mang tính Kim tinh và Thủy tinh.
Tìm chòm Bắc Miện bằng cách nào?
Lấy Arcturus làm mốc: chòm Bắc Miện nằm cách đó chừng 25° về phía đông bắc.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ Đại Hùng
- Cùng mùa ngắm (tháng 7)
- Tra cứu
Số liệu sao lấy từ Hipparcos qua d3-celestial (Olaf Frohn); ranh giới theo IAU; vị trí, giờ mọc lặn tính bằng Astronomy Engine. Nội dung chiêm tinh mang tính tham khảo, theo các nguồn cổ điển.