Chòm sao Thiên Bình (Libra)
Với 538,1 độ vuông, chòm Libra – người Việt gọi là Thiên Bình, viết tắt Lib – là chòm lớn thứ 29 của bầu trời, thuộc phía nam xích đạo trời. Chòm sao mang hình tượng cái cân. Ngôi sao sáng nhất trong chòm là Zubeneschamali (β Lib), cấp 2,61. Thời điểm quan sát tốt nhất ở Việt Nam là khoảng 21 giờ tháng 6.
| Tên Latinh | Libra |
|---|---|
| Viết tắt | Lib |
| Sở hữu cách | Librae |
| Diện tích | 538,052 độ vuông (1,30% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 29/88 |
| Tọa độ tâm | RA 15h13m, Dec −15,5° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 60° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 6 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 49 (6 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Zubeneschamali (β Lib), cấp 2,61 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Hoàng Đạo |
| Mặt Trời đi qua (2026) | 1/11 – 23/11 |
| Giáp ranh | Xử Nữ, Thiên Yết, Trường Xà, Cự Xà, Sài Lang, Xà Phu |
Truyền thuyết về chòm Thiên Bình
Xét về lịch sử, Thiên Bình là chòm sao cổ, có mặt trong danh mục 48 chòm của Ptolemy ở sách Almagest (thế kỷ 2), vốn tiếp nối truyền thống Hy Lạp và Lưỡng Hà.
Thời Hy Lạp, các sao này là hai càng của Bọ Cạp; người La Mã tách thành cái cân, gắn với nữ thần công lý Astraea (chòm Xử Nữ). Cách đây khoảng 2.000 năm, Mặt Trời ở Thiên Bình lúc thu phân, khi ngày và đêm cân bằng.
Khi nào thấy chòm sao Thiên Bình?
Giữa tháng (15/6), tâm chòm sao lên cao nhất lúc 21:34 ở Hà Nội, cao 53° về phía nam. Hôm ấy chòm sao mọc lúc 15:59 (hướng đông, chếch nam 17°), lặn lúc 3:08 (hướng tây, chếch nam 17°); thời gian nằm trên chân trời khoảng 11 giờ 9 phút. Vì Trái Đất quay quanh Mặt Trời, mỗi tháng chòm sao đến cùng vị trí sớm hơn khoảng hai tiếng. Mốc dễ tìm nhất là sao Antares (chòm Thiên Yết, cấp 1,1): tâm chòm Thiên Bình cách nó khoảng 20° về phía tây bắc (khoảng 1 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Mọi nơi ở Việt Nam đều thấy được toàn bộ chòm sao. Người ở TP.HCM thấy chòm sao cao hơn, khoảng 64° so với 53° ở Hà Nội.
Sao sáng nhất chòm Thiên Bình
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Zubeneschamali (β Lib) | Đê tú tứ | 2,61 | trắng xanh | 19°42′ Bọ Cạp |
| Zubenelgenubi (α2 Lib) | Đê tú nhất | 2,75 | trắng | 15°30′ Bọ Cạp |
| Brachium (σ Lib) | – | 3,25 | đỏ cam | 21°06′ Bọ Cạp |
| υ Lib | – | 3,60 | cam | 29°00′ Bọ Cạp |
| τ Lib | – | 3,66 | trắng xanh | 29°42′ Bọ Cạp |
| Zubenelhakrabi (γ Lib) | – | 3,91 | cam | 25°30′ Bọ Cạp |
| θ Lib | – | 4,13 | cam | 0°12′ Nhân Mã |
| 16 Lib | – | 4,47 | trắng ngả vàng | 13°30′ Bọ Cạp |
Sao chủ của chòm là Zubeneschamali (β Lib), ánh trắng xanh, cấp sao 2,61, nhìn rõ ở vùng ngoại ô. Trong thiên văn cổ Trung Hoa, đây là sao Đê tú tứ. Xếp sau là Zubenelgenubi (α2 Lib), cấp 2,75 và Brachium (σ Lib), cấp 3,25. Tổng cộng chòm có 49 sao sáng hơn cấp 6, giới hạn của mắt thường ở vùng trời tối.
Chiêm tinh học nói gì về Thiên Bình?
Chòm Thiên Bình là một trong 12 chòm sao hoàng đạo và đặt tên cho cung Thiên Bình. Cung hoàng đạo Thiên Bình dài đúng 30° và rơi vào 23/9–23/10; ngược lại ranh giới chòm Thiên Bình không đều, do IAU vạch năm 1930. Hơn 2.000 năm qua, tuế sai đã đẩy lịch ấy đi gần một tháng: năm 2026, Mặt Trời ở trong chòm Thiên Bình từ 1/11 đến 23/11. Đó là lý do chiêm tinh Vệ Đà (sidereal) đặt cung Mặt Trời lùi khoảng 24° so với chiêm tinh phương Tây.
Theo truyền thống, Thiên Bình mang nguyên tố Khí, chịu sự cai quản của Kim tinh và gắn với tính hòa nhã, công bằng.
Thời Ptolemy, Thiên Bình là "càng của Bọ Cạp": các sao ở đầu càng mang tính Mộc tinh và Thủy tinh; các sao ở giữa càng mang tính Thổ tinh, phần nào Hỏa tinh. (Theo Tetrabiblos, quyển I, chương 9.)
Nói cách khác, các sao ấy được coi như mang khí chất Mộc tinh (mở rộng, may mắn và niềm tin), pha Thủy tinh – học hỏi, buôn bán và tài ăn nói; hành tinh nào đứng cạnh chúng trong lá số sẽ nhuốm màu sắc đó.
Một cách luận cổ khác là xem chòm sao mọc cùng độ hoàng đạo nào. Với vĩ độ Hà Nội, khi tâm Thiên Bình vừa lên khỏi chân trời thì cung Mọc (Ascendant) đang ở 19°42′ Bọ Cạp; khi nó lên cao nhất, điểm MC là 20°36′ Bọ Cạp. Lá số có cung Mọc gần 19°42′ Bọ Cạp do đó được liên hệ với hình tượng cái cân.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của Zubeneschamali (β Lib) là 19°42′ Bọ Cạp, vĩ độ +8,5°; song độ sáng quá thấp nên chiêm tinh cổ điển bỏ qua.
Chòm Thiên Bình trong thiên văn phương Đông
Thiên Bình chứa tú Đê (Đê Thổ Lạc) của Thanh Long phương Đông, thường bị xếp là sao xấu trong lịch chọn ngày. Hai sao Zubenelgenubi và Zubeneschamali là Đê tú nhất và Đê tú tứ.
Lịch thiên văn và luận giải 12 cung hoàng đạo hằng ngày
Thiên Bình: những câu hỏi hay gặp
Chòm sao Thiên Bình là gì?
Thiên Bình là tên Việt của chòm Libra – cái cân. Chòm sao nằm ở phía nam xích đạo trời, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Ở Việt Nam xem chòm Thiên Bình vào tháng mấy?
Đẹp nhất vào buổi tối tháng 5 đến tháng 7; ngày 15/6, chòm sao lên cao nhất lúc 21:34 (giờ Hà Nội). Ở Việt Nam mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Thiên Bình?
Zubeneschamali (β Lib), cấp sao 2,61, màu trắng xanh; phương Đông gọi là Đê tú tứ.
Mặt Trời đi qua chòm sao Thiên Bình vào thời gian nào?
Khoảng 1/11–23/11; con số tính cho năm 2026. Cung Thiên Bình trong chiêm tinh lại là 23/9–23/10, lệch do tuế sai.
Thiên Bình ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), thời Ptolemy, Thiên Bình là "càng của Bọ Cạp": các sao ở đầu càng mang tính Mộc tinh và Thủy tinh; các sao ở giữa càng mang tính Thổ tinh, phần nào Hỏa tinh.
Tìm chòm Thiên Bình bằng cách nào?
Tìm sao sáng Antares rồi nhìn về phía tây bắc khoảng 20°.
Chòm sao liên quan
- Họ Hoàng Đạo
- Cùng mùa ngắm (tháng 6)
- Tra cứu
Số liệu sao lấy từ Hipparcos qua d3-celestial (Olaf Frohn); ranh giới theo IAU; vị trí, giờ mọc lặn tính bằng Astronomy Engine. Nội dung chiêm tinh mang tính tham khảo, theo các nguồn cổ điển.