Chòm sao Viên Quy (Circinus)
Chòm sao Viên Quy – tên Latinh Circinus, ký hiệu IAU Cir – chiếm 93,4 độ vuông ở vùng cực nam của bầu trời, xếp thứ 85 về độ rộng trong 88 chòm sao. Hình tượng của chòm là cái compa vẽ hình tròn. Dẫn đầu về độ sáng là α Cir, cấp 3,18. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 6. Chỉ các tỉnh phía Nam thấy trọn chòm sao.
| Tên Latinh | Circinus (tên Việt khác: Com Pa) |
|---|---|
| Viết tắt | Cir |
| Sở hữu cách | Circini |
| Diện tích | 93,353 độ vuông (0,23% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 85/88 |
| Tọa độ tâm | RA 14h43m, Dec −64,2° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 19° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 6 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 21 (1 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | α Cir, cấp 3,18 |
| Nguồn gốc | do Lacaille đặt (1756) |
| Họ chòm sao | La Caille |
| Giáp ranh | Bán Nhân Mã, Nam Tam Giác, Chim Thiên Đường, Củ Xích, Thương Dăng, Sài Lang |
Chòm sao Viên Quy ra đời thế nào?
Xét về lịch sử, Viên Quy là sản phẩm của chuyến khảo sát bầu trời phương Nam của Nicolas-Louis de Lacaille ở Mũi Hảo Vọng; trong 14 chòm ông đặt, hầu hết tôn vinh các dụng cụ của thời Khai sáng.
Lacaille đặt chòm sao nhỏ này bên cạnh Củ Xích (thước vuông) và Nam Tam Giác như một bộ dụng cụ đo vẽ. Sao Alpha Circini là một trong những sao dao động nhanh đặc biệt (roAp).
Ngắm chòm Viên Quy ở đâu và khi nào?
Giữa tháng (15/6), tâm chòm sao lên cao nhất lúc 21:04 ở Hà Nội, cao 5° về phía nam. Tâm chòm mọc khoảng 18:35 ở hướng nam, chếch đông 15° và lặn lúc 23:33 ở hướng nam, chếch tây 15°, tức là ở trên chân trời chừng 4 giờ 58 phút mỗi ngày đêm. Sang tháng 7, cùng vị trí ấy đến sớm hơn khoảng 2 giờ, nên chòm sao đã ngả về tây khi trời vừa tối. Hãy bắt đầu từ Rigil Kentaurus – sao sáng của chòm Bán Nhân Mã; dịch khoảng 3° về phía nam là tới giữa chòm Viên Quy.
Chòm sao chỉ mọc trọn ở những nơi phía nam vĩ độ 19° Bắc (Đà Nẵng, TP.HCM và Cà Mau); ở miền Bắc, phần cực nam của nó luôn nằm dưới chân trời. Càng vào Nam chòm sao càng cao: 15° ở TP.HCM, 5° ở Hà Nội.
Các sao chính của chòm Viên Quy
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| α Cir | – | 3,18 | trắng | 2°42′ Nhân Mã |
| β Cir | – | 4,07 | trắng | 4°42′ Nhân Mã |
| γ Cir | – | 4,48 | trắng | 5°48′ Nhân Mã |
| ε Cir | – | 4,85 | cam | 6°54′ Nhân Mã |
| δ Cir | – | 5,04 | trắng xanh | 5°30′ Nhân Mã |
| θ Cir | – | 5,08 | trắng xanh | 3°30′ Nhân Mã |
| η Cir | – | 5,16 | vàng | 5°18′ Nhân Mã |
| HIP 73036 | – | 5,18 | cam | 1°54′ Nhân Mã |
α Cir là sao sáng nhất chòm Viên Quy, màu trắng, cấp 3,18, thấy rõ ở vùng ngoại ô. Tiếp theo về độ sáng có β Cir với cấp 4,07; rồi đến γ Cir, cấp 4,48. Ở nơi không ô nhiễm ánh sáng, mắt thường đếm được khoảng 21 sao trong ranh giới chòm; 1 sao sáng hơn cấp 4.
Viên Quy và chiêm tinh
Không có tài liệu chiêm tinh cổ nào bàn về Viên Quy, bởi chòm này chỉ xuất hiện từ giữa thế kỷ 18. Những diễn giải hiện đại thường bám vào hình tượng cái compa vẽ hình tròn – nên coi đó là gợi ý biểu tượng hơn là quy tắc.
Với người sinh ở Hà Nội, cung Mọc khoảng 24°24′ Nhân Mã trùng lúc tâm chòm Viên Quy mọc; Manilius gọi đó là các chòm "cùng mọc" và cho rằng chúng tô thêm tính cách cho đương số. Khi chòm sao lên đỉnh, MC nằm ở 13°12′ Bọ Cạp.
Sao sáng nhất α Cir nằm ở 2°42′ Nhân Mã theo hoàng đạo nhiệt đới (vĩ độ hoàng đạo −46,2°, năm 2026), quá xa hoàng đạo để được dùng trong cách luận sao cố định thông thường.
Chòm Viên Quy trong thiên văn phương Đông
Chòm sao nằm thấp gần chân trời phía nam khi nhìn từ Việt Nam, rõ nhất vào các tối tháng 5–6.
Viên Quy: những câu hỏi hay gặp
Chòm Viên Quy có nghĩa là gì?
Viên Quy (Circinus) là chòm sao hình cái compa vẽ hình tròn ở vùng cực nam của bầu trời, rộng 93,4 độ vuông, do Lacaille đặt (1756).
Ở Việt Nam xem chòm Viên Quy vào tháng mấy?
Nên ngắm vào tháng 5 đến tháng 7. Chẳng hạn ngày 15/6, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 21:04; chỉ phía nam vĩ độ 19° Bắc mới thấy trọn.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Viên Quy?
Sao sáng nhất là α Cir: cấp 3,18, màu trắng.
Viên Quy ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Chiêm tinh cổ điển không gán ý nghĩa riêng cho Viên Quy vì đây là chòm sao hiện đại. Nếu xét chòm "cùng mọc", tâm chòm mọc cùng 24°24′ Nhân Mã ở vĩ độ Hà Nội.
Làm sao tìm chòm sao Viên Quy?
Tìm sao sáng Rigil Kentaurus rồi nhìn về phía nam khoảng 3°.
Chòm sao liên quan
- Họ La Caille
- Cùng mùa ngắm (tháng 6)
- Tra cứu
Ranh giới và hình chòm sao: IAU, d3-celestial (BSD). Độ sáng, màu sao: Hipparcos. Tính toán thiên văn: Astronomy Engine (MIT). Chiêm tinh: Ptolemy, Manilius – chỉ để tham khảo.