Chòm sao Lạp Khuyển (Canes Venatici)
Chòm Lạp Khuyển (Canes Venatici) trải trên 465,2 độ vuông ở nửa bầu trời phía bắc; trong 88 chòm sao do IAU quy định, nó xếp thứ 38 về độ rộng. Hình tượng của chòm là đôi chó săn. Dẫn đầu về độ sáng là Cor Caroli (α2 CVn), cấp 2,89. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 5.
| Tên Latinh | Canes Venatici |
|---|---|
| Viết tắt | CVn |
| Sở hữu cách | Canum Venaticorum |
| Diện tích | 465,194 độ vuông (1,13% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 38/88 |
| Tọa độ tâm | RA 13h10m, Dec +40,9° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 38° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 5 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 33 (1 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Cor Caroli (α2 CVn), cấp 2,89 |
| Nguồn gốc | do Hevelius đặt (1690) |
| Họ chòm sao | Đại Hùng |
| Giáp ranh | Đại Hùng, Mục Phu, Hậu Phát |
Chòm sao Lạp Khuyển ra đời thế nào?
Lạp Khuyển là một trong bảy chòm sao của Johannes Hevelius còn trên bản đồ sao hiện đại; ông vẽ chúng vào những vùng sao mờ giữa các chòm cổ và công bố trong Firmamentum Sobiescianum (1690).
Hevelius vẽ hai con chó săn được Mục Phu dắt theo để đuổi gấu. Sao sáng nhất Cor Caroli ("trái tim vua Charles") được đặt tên tưởng nhớ vua Charles I của Anh.
Tìm Lạp Khuyển trên bầu trời đêm
Lấy ngày 15/5 làm mốc: lúc 21:33, chòm sao ở vị trí cao nhất trong đêm, chừng 70° về phía bắc nếu nhìn từ Hà Nội. Hôm ấy chòm sao mọc lúc 14:16 (hướng đông, chếch bắc 45°), lặn lúc 4:49 (hướng tây, chếch bắc 45°); thời gian nằm trên chân trời khoảng 14 giờ 33 phút. Sang tháng 6, cùng vị trí ấy đến sớm hơn khoảng 2 giờ, nên chòm sao đã ngả về tây khi trời vừa tối. Mốc dễ tìm nhất là sao Arcturus (chòm Mục Phu, cấp -0,1): tâm chòm Lạp Khuyển cách nó khoảng 25° về phía tây bắc (khoảng 1,5 gang tay khi duỗi thẳng cánh tay).
Cả nước đều quan sát được trọn vẹn chòm sao này. Ở TP.HCM chòm sao thấp hơn, cao nhất khoảng 60° (Hà Nội 70°).
Sao sáng nhất chòm Lạp Khuyển
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Cor Caroli (α2 CVn) | – | 2,89 | trắng xanh | 24°54′ Xử Nữ |
| Chara (β CVn) | – | 4,24 | trắng ngả vàng | 18°06′ Xử Nữ |
| 24 CVn | – | 4,68 | trắng | 24°42′ Xử Nữ |
| 20 CVn | – | 4,72 | trắng ngả vàng | 28°12′ Xử Nữ |
| 5 CVn | – | 4,76 | vàng | 8°12′ Xử Nữ |
| HIP 67665 | – | 4,76 | đỏ cam | 10°30′ Thiên Bình |
| 25 CVn | – | 4,82 | trắng | 5°48′ Thiên Bình |
| HIP 66257 | – | 4,91 | trắng ngả vàng | 4°36′ Thiên Bình |
Cor Caroli (α2 CVn) là sao sáng nhất chòm Lạp Khuyển, màu trắng xanh, cấp 2,89, cần trời ngoại ô hoặc nông thôn. Tiếp theo về độ sáng có Chara (β CVn) với cấp 4,24; rồi đến 24 CVn, cấp 4,68. 1 sao sáng hơn cấp 4 tạo nên hình dáng chính của chòm, cùng 32 sao mờ hơn nhưng vẫn trong tầm mắt thường.
Thiên hà, tinh vân và cụm sao trong chòm Lạp Khuyển
- Cụm sao cầu M3 (NGC 5272): cụm sao cầu, cấp 6,4, cần ống nhòm hoặc kính thiên văn nhỏ
- Thiên hà Xoáy Nước (M51, NGC 5194/5): thiên hà xoắn ốc, cấp 8,1, dùng ống nhòm 7×50 là thấy
- Thiên hà Mắt Mèo (M94, NGC 4736): thiên hà xoắn ốc, cấp 8,1, nên xem bằng ống nhòm hay kính nhỏ
- Thiên hà xoắn ốc M106 (NGC 4258): thiên hà xoắn ốc, cấp 8,3, hiện rõ qua ống nhòm
- Thiên hà Hoa Hướng Dương (M63, NGC 5055): thiên hà xoắn ốc, cấp 8,6, cần ống nhòm hoặc kính thiên văn nhỏ
Lạp Khuyển ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Vì ra đời muộn (năm 1690), Lạp Khuyển nằm ngoài các sách chiêm tinh kinh điển; Tetrabiblos của Ptolemy không nhắc tới. Ý nghĩa đôi khi được gán cho chòm sao này chủ yếu xuất phát từ hình ảnh đôi chó săn, nên chỉ nên xem như liên tưởng biểu tượng.
Một cách luận cổ khác là xem chòm sao mọc cùng độ hoàng đạo nào. Với vĩ độ Hà Nội, khi tâm Lạp Khuyển vừa lên khỏi chân trời thì cung Mọc (Ascendant) đang ở 28°06′ Xử Nữ; khi nó lên cao nhất, điểm MC là 18°54′ Thiên Bình. Lá số có cung Mọc gần 28°06′ Xử Nữ do đó được liên hệ với hình tượng đôi chó săn.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của Cor Caroli (α2 CVn) là 24°54′ Xử Nữ, vĩ độ +40,1°; cách hoàng đạo quá xa nên hiếm khi được tính đến khi luận sao cố định.
Chòm Lạp Khuyển trong thiên văn phương Đông
Từ Việt Nam, Lạp Khuyển lên cao ở phía bắc vào các tối tháng 4–5, ngay dưới cán Bắc Đẩu.
Câu hỏi thường gặp về chòm sao Lạp Khuyển
Chòm sao Lạp Khuyển là gì?
Đó là chòm Canes Venatici trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng đôi chó săn; chòm rộng 465,2 độ vuông, do Hevelius đặt (1690).
Khi nào nhìn thấy chòm sao Lạp Khuyển ở Việt Nam?
Đẹp nhất vào buổi tối tháng 4 đến tháng 6; ngày 15/5, chòm sao lên cao nhất lúc 21:33 (giờ Hà Nội). Ở Việt Nam mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Lạp Khuyển?
Đó là Cor Caroli (α2 CVn), cấp 2,89, ánh trắng xanh.
Chòm sao Lạp Khuyển có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Chiêm tinh cổ điển không gán ý nghĩa riêng cho Lạp Khuyển vì đây là chòm sao hiện đại. Nếu xét chòm "cùng mọc", tâm chòm mọc cùng 28°06′ Xử Nữ ở vĩ độ Hà Nội.
Làm sao tìm chòm sao Lạp Khuyển?
Tìm sao sáng Arcturus rồi nhìn về phía tây bắc khoảng 25°.
Các chòm sao gần Lạp Khuyển
- Họ Đại Hùng
- Cùng mùa ngắm (tháng 5)
- Tra cứu
Dữ liệu: d3-celestial (ranh giới IAU 1930, đường nối chòm sao), danh mục Hipparcos, Astronomy Engine cho thời gian và tọa độ. Chiêm tinh theo Tetrabiblos và Astronomica (Manilius), mang tính tham khảo.