Chòm sao Thiên Nga (Cygnus)
Thiên Nga (Cygnus) chiếm 1,95% diện tích bầu trời, tương đương 804,0 độ vuông ở phía bắc xích đạo trời, đứng thứ 16 trong danh sách 88 chòm sao IAU. Chòm sao mang hình tượng con thiên nga. Ngôi sao sáng nhất trong chòm là Deneb (α Cyg), cấp 1,25. Thời điểm quan sát tốt nhất ở Việt Nam là khoảng 21 giờ tháng 9.
| Tên Latinh | Cygnus |
|---|---|
| Viết tắt | Cyg |
| Sở hữu cách | Cygni |
| Diện tích | 803,983 độ vuông (1,95% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 16/88 |
| Tọa độ tâm | RA 20h33m, Dec +45,0° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 29° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 9 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 137 (15 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Deneb (α Cyg), cấp 1,25 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Vũ Tiên |
| Giáp ranh | Tiên Vương, Hồ Ly, Thiên Cầm, Thiên Long, Hiết Hổ, Phi Mã |
Chòm sao Thiên Nga từ đâu mà có?
Thiên Nga là chòm sao thuộc nhóm 48 chòm kinh điển của Ptolemy (Almagest, khoảng năm 150), hình tượng bắt nguồn từ thần thoại Hy Lạp và thiên văn Lưỡng Hà.
Zeus hóa thành thiên nga để đến với hoàng hậu Leda xứ Sparta, mẹ của cặp song sinh Castor và Pollux. Hình chữ thập lớn của Thiên Nga còn được gọi là "Thập Tự Bắc".
Tìm Thiên Nga trên bầu trời đêm
Deneb ở đuôi thiên nga là một đỉnh của Tam giác mùa hè; thân chim nằm dọc theo dải Ngân Hà.
Giữa tháng (15/9), tâm chòm sao lên cao nhất lúc 20:51 ở Hà Nội, cao 66° về phía bắc. Mỗi ngày tâm chòm ở trên chân trời Hà Nội khoảng 14 giờ 58 phút: mọc phía bắc, chếch đông 41° lúc 13:22, lặn phía bắc, chếch tây 41° lúc 4:20. Vì Trái Đất quay quanh Mặt Trời, mỗi tháng chòm sao đến cùng vị trí sớm hơn khoảng hai tiếng. Sao Deneb, cấp 1,3, là điểm sáng giúp nhận ra chòm sao ngay cả trong thành phố.
Cả nước đều quan sát được trọn vẹn chòm sao này. Tại TP.HCM, tâm chòm chỉ lên tới 56°, thấp hơn Hà Nội (66°).
Sao sáng nhất chòm Thiên Nga
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Deneb (α Cyg) | Thiên Tân tứ | 1,25 | trắng | 5°42′ Song Ngư |
| Sadr (γ Cyg) | Thiên Tân nhất | 2,23 | vàng | 25°12′ Bảo Bình |
| Aljanah (ε Cyg) | – | 2,48 | cam | 28°06′ Bảo Bình |
| Fawaris (δ Cyg) | – | 2,86 | trắng | 16°36′ Bảo Bình |
| Albireo (β1 Cyg) | – | 3,05 | cam | 1°36′ Bảo Bình |
| ζ Cyg | – | 3,21 | vàng | 3°24′ Song Ngư |
| ξ Cyg | – | 3,72 | đỏ cam | 11°12′ Song Ngư |
| τ Cyg | – | 3,74 | trắng ngả vàng | 9°00′ Song Ngư |
Với cấp 1,25, Deneb (α Cyg) là sao nổi bật nhất trong Thiên Nga; ánh sao có màu trắng, vẫn rõ dù trời thành phố nhiều ánh đèn. Trong thiên văn cổ Trung Hoa, đây là sao Thiên Tân tứ. Tiếp theo về độ sáng có Sadr (γ Cyg) với cấp 2,23 và Aljanah (ε Cyg), cấp 2,48. 15 sao sáng hơn cấp 4 tạo nên hình dáng chính của chòm, cùng 122 sao mờ hơn nhưng vẫn trong tầm mắt thường.
Thiên hà, tinh vân và cụm sao trong chòm Thiên Nga
- Cụm sao mở M39 (NGC 7092): cụm sao mở, cấp 4,6, thấy được bằng mắt thường ở nơi trời tối
- Cụm sao mở M29 (NGC 6913): cụm sao mở, cấp 6,6, dùng ống nhòm 7×50 là thấy
- Tinh vân Bắc Mỹ (NGC 7000): tinh vân sáng, cấp 4,0, thấy được bằng mắt thường ở nơi trời tối
Sao băng của chòm Thiên Nga
- Mưa sao băng Kappa Cygnid: mạnh nhất khoảng 17/8, ít nhưng có cầu lửa chậm
Ý nghĩa chiêm tinh của chòm Thiên Nga
Ptolemy cho các sao của Thiên Nga mang tính Kim tinh và Thủy tinh. (Ptolemy, Tetrabiblos I.9.)
Người luận sao cố định vì thế liên hệ chòm này với Kim tinh: hòa hợp, cái đẹp và tình cảm, thêm vào đó là Thủy tinh – học hỏi, buôn bán và tài ăn nói.
Chiêm tinh Hy Lạp – La Mã còn xét các chòm "cùng mọc" (paranatellonta): theo Manilius (Astronomica, quyển V), người sinh khi một chòm sao vừa mọc sẽ mang dấu ấn hình tượng của nó. Ở Hà Nội, tâm chòm Thiên Nga mọc cùng lúc với 5°36′ Ma Kết và qua kinh tuyến khi điểm Thiên Đỉnh (MC) ở 5°48′ Bảo Bình.
Trong chiêm tinh sao cố định, vị trí cần biết năm 2026 là: Deneb ở 5°42′ Song Ngư (vĩ độ hoàng đạo +59,9°); Sadr ở 25°12′ Bảo Bình (vĩ độ hoàng đạo +57,1°); Aljanah ở 28°06′ Bảo Bình (vĩ độ hoàng đạo +49,4°). Chiêm tinh sao cố định thường chỉ xét góc hợp chặt (lệch dưới 1°), và cộng thêm khoảng 50 giây cung mỗi năm do tuế sai.
Chòm Thiên Nga trong thiên văn phương Đông
Deneb là Thiên Tân tứ – Thiên Tân là "bến sông trời" nơi qua sông Ngân, gắn với truyện Ngưu Lang – Chức Nữ.
Hỏi đáp nhanh về chòm Thiên Nga
Chòm sao Thiên Nga là gì?
Thiên Nga (Cygnus) là chòm sao hình con thiên nga ở phía bắc xích đạo trời, rộng 804,0 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Ở Việt Nam xem chòm Thiên Nga vào tháng mấy?
Nên ngắm vào tháng 8 đến tháng 10. Chẳng hạn ngày 15/9, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 20:51; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Thiên Nga là sao nào?
Deneb (α Cyg), cấp sao 1,25, màu trắng; phương Đông gọi là Thiên Tân tứ.
Thiên Nga ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao của Thiên Nga mang tính Kim tinh và Thủy tinh.
Chòm sao liên quan
- Họ Vũ Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 9)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.