Chòm sao Song Ngư (Pisces)
Trong 88 chòm sao chính thức, Song Ngư (Pisces, Psc) đứng thứ 14 về diện tích (889,4 độ vuông) và nằm ở vùng gần xích đạo trời. Chòm sao mang hình tượng đôi cá. Sao sáng nhất là Alpherg (η Psc), cấp sao 3,62. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 11.
| Tên Latinh | Pisces |
|---|---|
| Viết tắt | Psc |
| Sở hữu cách | Piscium |
| Diện tích | 889,417 độ vuông (2,16% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 14/88 |
| Tọa độ tâm | RA 0h36m, Dec +11,6° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 56° Nam đến 84° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 11 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 79 (3 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Alpherg (η Psc), cấp 3,62 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Hoàng Đạo |
| Mặt Trời đi qua (2026) | 13/3 – 18/4 |
| Giáp ranh | Kình Ngư, Phi Mã, Tiên Nữ, Bảo Bình, Bạch Dương, Tam Giác |
Chòm sao Song Ngư từ đâu mà có?
Về nguồn gốc, Song Ngư là một chòm sao có từ thời cổ đại; khoảng năm 150, Claudius Ptolemy đã ghi nó vào sách Almagest cùng các chòm khác mà người Hy Lạp thừa hưởng từ Babylon.
Nữ thần Aphrodite và con trai Eros hóa thành hai con cá, buộc đuôi vào nhau bằng sợi dây để khỏi lạc khi trốn quái vật Typhon dưới sông Euphrates. Ngày nay điểm xuân phân nằm trong Song Ngư.
Vì điểm xuân phân đang ở Song Ngư và dần trôi sang Bảo Bình, người ta hay nói về "kỷ nguyên Bảo Bình" sắp tới.
Cách tìm chòm sao Song Ngư trên bầu trời Việt Nam
Vòng sao nhỏ "Vòng tròn" (Circlet) ở phía nam Hình vuông Phi Mã là đầu con cá phía tây.
Lấy ngày 15/11 làm mốc: lúc 20:54, chòm sao ở vị trí cao nhất trong đêm, chừng 81° về phía nam nếu nhìn từ Hà Nội. Tâm chòm mọc khoảng 14:36 ở hướng đông, chếch bắc 12° và lặn lúc 3:11 ở hướng tây, chếch bắc 12°, tức là ở trên chân trời chừng 12 giờ 34 phút mỗi ngày đêm. Cứ sau một tháng, chòm sao mọc và lặn sớm hơn khoảng 2 giờ.
Mọi nơi ở Việt Nam đều thấy được toàn bộ chòm sao. Ở TP.HCM tâm chòm lên cao hơn, tới 89° (Hà Nội 81°).
Song Ngư có những sao nào?
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Alpherg (η Psc) | – | 3,62 | vàng | 27°12′ Bạch Dương |
| γ Psc | – | 3,70 | vàng | 21°48′ Song Ngư |
| Alrescha (α Psc) | – | 3,82 | trắng | 29°48′ Bạch Dương |
| ω Psc | – | 4,03 | trắng ngả vàng | 3°00′ Bạch Dương |
| ι Psc | – | 4,13 | trắng ngả vàng | 28°00′ Song Ngư |
| Torcular (ο Psc) | – | 4,26 | vàng | 28°06′ Bạch Dương |
| ε Psc | – | 4,27 | vàng | 17°54′ Bạch Dương |
| θ Psc | – | 4,27 | cam | 25°36′ Song Ngư |
Với cấp 3,62, Alpherg (η Psc) là sao nổi bật nhất trong Song Ngư; ánh sao có màu vàng, nhìn rõ ở vùng ngoại ô. Tiếp theo về độ sáng có γ Psc với cấp 3,70; rồi đến Alrescha (α Psc), cấp 3,82. Danh mục Hipparcos ghi nhận 79 sao trong chòm đủ sáng để thấy bằng mắt thường, trong đó 3 sao sáng hơn cấp 4.
Các thiên thể nổi bật trong chòm Song Ngư
- Thiên hà xoắn ốc M74 (NGC 628): thiên hà xoắn ốc, cấp 9,2, cần kính thiên văn
Song Ngư và chiêm tinh
Cung Song Ngư của chiêm tinh lấy tên từ chính chòm sao này. Cần phân biệt: cung Song Ngư ứng với khoảng 19/2–20/3, tính theo mùa từ điểm xuân phân; chòm sao thì là một vùng trời thật, rộng 889,4 độ vuông. Hơn 2.000 năm qua, tuế sai đã đẩy lịch ấy đi gần một tháng: năm 2026, Mặt Trời ở trong chòm Song Ngư từ 13/3 đến 18/4.
Cung Song Ngư thuộc nguyên tố Nước, tính chất linh hoạt, do Hải Vương tinh và Mộc tinh cai quản, tượng trưng cho tính nhạy cảm, giàu trực giác.
Ptolemy mô tả: sao ở đầu con cá phía nam mang tính Thủy tinh, phần nào Thổ tinh; sao ở thân giống Mộc tinh và Thủy tinh; sao ở đuôi và sợi dây phía nam giống Thổ tinh, vừa phải Thủy tinh; thân và sống lưng con cá phía bắc giống Mộc tinh, phần nào Kim tinh; sợi dây phía bắc giống Thổ tinh và Mộc tinh; sao sáng ở nút thắt (Alrescha) giống Hỏa tinh, vừa phải Thủy tinh. (Nguồn: Tetrabiblos của Ptolemy, thế kỷ 2.)
Theo cách đọc cổ điển, khi một hành tinh trong lá số trùng vị trí với các sao này, nó được tô thêm sắc thái của Thủy tinh – học hỏi, buôn bán và tài ăn nói, pha Thổ tinh – trách nhiệm, giới hạn và thời gian.
Chiêm tinh Hy Lạp – La Mã còn xét các chòm "cùng mọc" (paranatellonta): theo Manilius (Astronomica, quyển V), người sinh khi một chòm sao vừa mọc sẽ mang dấu ấn hình tượng của nó. Ở Hà Nội, tâm chòm Song Ngư mọc cùng lúc với 5°42′ Bạch Dương và qua kinh tuyến khi điểm Thiên Đỉnh (MC) ở 9°42′ Bạch Dương.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của Alpherg (η Psc) là 27°12′ Bạch Dương, vĩ độ +5,4°; nhưng quá mờ để được chiêm tinh truyền thống chú ý.
Góc nhìn phương Đông và dân gian Việt
Một phần Song Ngư cùng Tiên Nữ thuộc tú Khuê (Khuê Mộc Lang), tú mở đầu Bạch Hổ phương Tây.
Xem lịch sự kiện thiên văn và tử vi 12 cung hoàng đạo theo từng ngày
Song Ngư: những câu hỏi hay gặp
Chòm Song Ngư có nghĩa là gì?
Song Ngư (Pisces) là chòm sao hình đôi cá ở vùng gần xích đạo trời, rộng 889,4 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Mấy giờ thì thấy chòm Song Ngư?
Đẹp nhất vào buổi tối tháng 10 đến tháng 12; ngày 15/11, chòm sao lên cao nhất lúc 20:54 (giờ Hà Nội). Ở Việt Nam mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Song Ngư?
Đó là Alpherg (η Psc), cấp 3,62, ánh vàng.
Mặt Trời đi qua chòm sao Song Ngư vào thời gian nào?
Năm 2026, Mặt Trời ở trong ranh giới chòm Song Ngư từ 13/3 đến 18/4. Cung Song Ngư trong chiêm tinh lại là 19/2–20/3, lệch do tuế sai.
Song Ngư ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), sao ở đầu con cá phía nam mang tính Thủy tinh, phần nào Thổ tinh; sao ở thân giống Mộc tinh và Thủy tinh; sao ở đuôi và sợi dây phía nam giống Thổ tinh, vừa phải Thủy tinh; thân và sống lưng con cá phía bắc giống Mộc tinh, phần nào Kim tinh; sợi dây phía bắc giống Thổ tinh và Mộc tinh; sao sáng ở nút thắt (Alrescha) giống Hỏa tinh, vừa phải Thủy tinh.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ Hoàng Đạo
- Cùng mùa ngắm (tháng 11)
- Tra cứu
Dữ liệu: d3-celestial (ranh giới IAU 1930, đường nối chòm sao), danh mục Hipparcos, Astronomy Engine cho thời gian và tọa độ. Chiêm tinh theo Tetrabiblos và Astronomica (Manilius), mang tính tham khảo.