Chòm sao Tiên Hậu (Cassiopeia)
Chòm sao Tiên Hậu – tên Latinh Cassiopeia, ký hiệu IAU Cas – chiếm 598,4 độ vuông ở vùng trời quanh thiên cực bắc, xếp thứ 25 về độ rộng trong 88 chòm sao. Tên Latinh Cassiopeia chỉ hoàng hậu Cassiopeia. Ngôi sao sáng nhất trong chòm là Navi (γ Cas), cấp 2,15. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 11.
| Tên Latinh | Cassiopeia |
|---|---|
| Viết tắt | Cas |
| Sở hữu cách | Cassiopeiae |
| Diện tích | 598,407 độ vuông (1,45% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 25/88 |
| Tọa độ tâm | RA 1h04m, Dec +64,7° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 12° Nam đến 90° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 11 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 93 (8 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Navi (γ Cas), cấp 2,15 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Anh Tiên |
| Giáp ranh | Tiên Vương, Tiên Nữ, Anh Tiên, Lộc Báo, Hiết Hổ |
Nguồn gốc và truyền thuyết chòm sao Tiên Hậu
Xét về lịch sử, Tiên Hậu là chòm sao thuộc nhóm 48 chòm kinh điển của Ptolemy (Almagest, khoảng năm 150), hình tượng bắt nguồn từ thần thoại Hy Lạp và thiên văn Lưỡng Hà.
Cassiopeia, vợ vua Cepheus, vì kiêu ngạo về sắc đẹp mà bị thần biển Poseidon trừng phạt: bà phải ngồi trên ngai quanh thiên cực, nửa năm chúc đầu xuống.
Tìm Tiên Hậu trên bầu trời đêm
Năm sao sáng xếp thành hình chữ W (hoặc M), nằm đối diện Bắc Đẩu qua sao Bắc Cực.
Ở Hà Nội ngày 15/11, chòm sao đạt độ cao lớn nhất (46°, về phía bắc) vào 21:22. Tâm chòm mọc khoảng 11:46 ở hướng bắc, chếch đông 14° và lặn lúc 6:58 ở hướng bắc, chếch tây 14°, tức là ở trên chân trời chừng 19 giờ 12 phút mỗi ngày đêm. Mỗi tháng sau đó, các thời điểm này sớm hơn khoảng 2 giờ.
Toàn bộ chòm nằm phía bắc xích vĩ −66,6°, nên ở bất cứ tỉnh nào cũng thấy trọn. Ở TP.HCM chòm sao thấp hơn, cao nhất khoảng 36° (Hà Nội 46°).
Các sao chính của chòm Tiên Hậu
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Navi (γ Cas) | – | 2,15 | trắng xanh | 14°18′ Kim Ngưu |
| Shedar (α Cas) | Vương Lương tứ | 2,24 | cam | 8°12′ Kim Ngưu |
| Caph (β Cas) | Vương Lương nhất | 2,28 | trắng ngả vàng | 5°30′ Kim Ngưu |
| Ruchbah (δ Cas) | – | 2,66 | trắng | 18°18′ Kim Ngưu |
| Segin (ε Cas) | – | 3,35 | trắng xanh | 25°06′ Kim Ngưu |
| Achird (η Cas) | – | 3,46 | trắng ngả vàng | 10°36′ Kim Ngưu |
| Fulu (ζ Cas) | – | 3,69 | trắng xanh | 5°24′ Kim Ngưu |
| 50 Cas | – | 3,95 | trắng | 3°54′ Song Tử |
Navi (γ Cas) là sao sáng nhất chòm Tiên Hậu, màu trắng xanh, cấp 2,15, vẫn rõ dù trời thành phố nhiều ánh đèn. Tiếp theo về độ sáng có Shedar (α Cas) với cấp 2,24; rồi đến Caph (β Cas), cấp 2,28. Tổng cộng chòm có 93 sao sáng hơn cấp 6, giới hạn của mắt thường ở vùng trời tối.
Các thiên thể nổi bật trong chòm Tiên Hậu
- Cụm sao mở M52 (NGC 7654): cụm sao mở, cấp 6,9, nên xem bằng ống nhòm hay kính nhỏ
- Cụm sao mở M103 (NGC 581): cụm sao mở, cấp 7,4, cần ống nhòm hoặc kính thiên văn nhỏ
Chòm sao Tiên Hậu trong chiêm tinh
Ptolemy cho các sao của Tiên Hậu mang tính Thổ tinh và Kim tinh. (Nguồn: Tetrabiblos của Ptolemy, thế kỷ 2.)
Người luận sao cố định do đó liên hệ chòm này với Thổ tinh: kỷ luật, thử thách và sự bền bỉ, thêm vào đó là Kim tinh – hòa hợp, cái đẹp và tình cảm.
Một cách đọc cổ khác là xem chòm sao mọc cùng độ hoàng đạo nào. Với vĩ độ Hà Nội, khi tâm Tiên Hậu vừa lên khỏi chân trời thì cung Mọc (Ascendant) đang ở 12°18′ Bảo Bình; khi nó lên cao nhất, điểm MC là 17°24′ Bạch Dương. Lá số có cung Mọc gần 12°18′ Bảo Bình vì thế được liên hệ với hình tượng hoàng hậu Cassiopeia.
Vị trí hoàng đạo nhiệt đới (năm 2026) của các sao chính: Navi ở 14°18′ Kim Ngưu (vĩ độ hoàng đạo +48,8°); Shedar ở 8°12′ Kim Ngưu (vĩ độ hoàng đạo +46,6°); Caph ở 5°30′ Kim Ngưu (vĩ độ hoàng đạo +51,2°). Sai số cho phép thường là 1° hoặc nhỏ hơn; vì tuế sai, cứ khoảng 72 năm các tọa độ trên lại tăng thêm 1°.
Phương Đông nhìn chòm Tiên Hậu thế nào?
Các sao chính của Tiên Hậu thuộc nhóm Vương Lương (người đánh xe nổi tiếng thời Xuân Thu) trong thiên văn Trung Hoa.
Tiên Hậu: những câu hỏi hay gặp
Chòm sao Tiên Hậu là gì?
Tiên Hậu (Cassiopeia) là chòm sao hình hoàng hậu Cassiopeia ở vùng trời quanh thiên cực bắc, rộng 598,4 độ vuông, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Ở Việt Nam xem chòm Tiên Hậu vào tháng mấy?
Đẹp nhất vào buổi tối tháng 10 đến tháng 12; ngày 15/11, chòm sao lên cao nhất lúc 21:22 (giờ Hà Nội). Ở Việt Nam mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Tiên Hậu?
Sao sáng nhất là Navi (γ Cas): cấp 2,15, màu trắng xanh.
Chòm sao Tiên Hậu có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), các sao của Tiên Hậu mang tính Thổ tinh và Kim tinh.
Chòm sao liên quan
- Họ Anh Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 11)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.