Chòm sao Sư Tử (Leo)
Ký hiệu Leo, tên Latinh Leo: đó là chòm sao Sư Tử, rộng 947,0 độ vuông, hạng 12/88 về kích thước, nằm ở nửa bầu trời phía bắc. Hình tượng của chòm là con sư tử. Ngôi sao sáng nhất trong chòm là Regulus (α Leo), cấp 1,36. Tháng 4 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam.
| Tên Latinh | Leo |
|---|---|
| Viết tắt | Leo |
| Sở hữu cách | Leonis |
| Diện tích | 946,964 độ vuông (2,30% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 12/88 |
| Tọa độ tâm | RA 10h43m, Dec +15,6° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 57° Nam đến 83° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 4 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 80 (12 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Regulus (α Leo), cấp 1,36 |
| Nguồn gốc | chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2) |
| Họ chòm sao | Hoàng Đạo |
| Mặt Trời đi qua (2026) | 11/8 – 16/9 |
| Giáp ranh | Tiểu Sư, Lục Phân Nghi, Cự Giải, Xử Nữ, Hậu Phát, Đại Hùng, Cự Tước, Trường Xà |
Câu chuyện đằng sau chòm sao Sư Tử
Sư Tử là một trong 48 chòm sao được Claudius Ptolemy liệt kê trong sách Almagest (khoảng năm 150), phần lớn kế thừa từ thiên văn Babylon và Hy Lạp cổ.
Đây là con sư tử xứ Nemea có bộ da không gì xuyên thủng, bị Hercules bóp cổ chết trong kỳ công đầu tiên. Hình dáng của Sư Tử là một trong số ít chòm sao giống tên gọi.
Khi nào thấy chòm sao Sư Tử?
Nhóm sao hình "dấu hỏi ngược" (Lưỡi liềm) tạo thành bờm và đầu sư tử, kết thúc ở sao Regulus.
Ngày 15/4, chòm sao qua kinh tuyến trời Hà Nội vào 21:05; khi đó tâm chòm cao 85° về phía nam. Tâm chòm mọc khoảng 14:41 ở hướng đông, chếch bắc 17° và lặn lúc 3:28 ở hướng tây, chếch bắc 17°, tức là ở trên chân trời khoảng 12 giờ 47 phút mỗi ngày đêm. Mỗi tháng sau đó, các thời điểm này sớm hơn khoảng 2 giờ. Chỉ cần tìm sao Regulus (cấp 1,4) là đã ở giữa vùng trời của Sư Tử.
Mọi nơi ở Việt Nam đều thấy được toàn bộ chòm sao.
Các sao chính của chòm Sư Tử
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Regulus (α Leo) | Hiên Viên thập tứ | 1,36 | trắng xanh | 0°12′ Xử Nữ |
| Algieba (γ1 Leo) | – | 2,01 | cam | 0°00′ Xử Nữ |
| Denebola (β Leo) | Ngũ Đế Tọa nhất | 2,14 | trắng | 22°00′ Xử Nữ |
| Zosma (δ Leo) | – | 2,56 | trắng | 11°42′ Xử Nữ |
| Algenubi (ε Leo) | – | 2,97 | vàng | 21°06′ Sư Tử |
| Chertan (θ Leo) | – | 3,33 | trắng | 13°48′ Xử Nữ |
| Adhafera (ζ Leo) | – | 3,43 | trắng ngả vàng | 27°54′ Sư Tử |
| Al Jabhah (η Leo) | – | 3,48 | trắng xanh | 28°18′ Sư Tử |
Sao chủ của chòm là Regulus (α Leo), ánh trắng xanh, cấp sao 1,36, vẫn rõ dù trời thành phố nhiều ánh đèn. Thiên văn phương Đông gọi sao này là Hiên Viên thập tứ. Sao sáng thứ hai là Algieba (γ1 Leo), cấp 2,01; rồi đến Denebola (β Leo), cấp 2,14. Ở nơi không ô nhiễm ánh sáng, mắt thường đếm được khoảng 80 sao trong ranh giới chòm; 12 sao sáng hơn cấp 4.
Các thiên thể nổi bật trong chòm Sư Tử
- Thiên hà xoắn ốc M66 (NGC 3627): thiên hà xoắn ốc, cấp 9,0, dùng ống nhòm 7×50 là thấy
- Thiên hà xoắn ốc M96 (NGC 3368): thiên hà xoắn ốc, cấp 9,2, chỉ thấy qua kính thiên văn
- Thiên hà xoắn ốc M65 (NGC 3623): thiên hà xoắn ốc, cấp 9,3, chỉ thấy qua kính thiên văn
- Thiên hà elip M105 (NGC 3379): thiên hà elip, cấp 9,3, cần kính thiên văn
- Thiên hà xoắn ốc M95 (NGC 3351): thiên hà xoắn ốc, cấp 9,7, cần kính thiên văn
Mưa sao băng có tâm điểm ở Sư Tử
- Mưa sao băng Leonid: đạt đỉnh 17–18/11, nổi tiếng với các trận "bão sao băng" năm 1833, 1966, 1999–2002
Sư Tử ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Sư Tử là chòm sao hoàng đạo, nguồn gốc tên gọi của cung Sư Tử trong chiêm tinh. Cung hoàng đạo Sư Tử dài đúng 30° và rơi vào 23/7–22/8; ngược lại ranh giới chòm Sư Tử không đều, do IAU vạch năm 1930. Trục Trái Đất xoay chậm (tuế sai) khiến điểm xuân phân lùi khoảng 1° mỗi 72 năm, nên nay Mặt Trời nằm trong ranh giới chòm Sư Tử từ 11/8 đến 16/9 (năm 2026).
Trong chiêm tinh, Sư Tử là cung Lửa, nhóm kiên định, chủ tinh Mặt Trời; người cung này được mô tả là tự tin, hào phóng.
Ptolemy mô tả: hai sao ở đầu mang tính Thổ tinh, phần nào Hỏa tinh; ba sao ở cổ giống Thổ tinh, phần nào Thủy tinh; Regulus ở tim giống Hỏa tinh và Mộc tinh; các sao ở hông và sao sáng ở đuôi (Denebola) giống Thổ tinh và Kim tinh; sao ở đùi giống Kim tinh, phần nào Thủy tinh. (Theo Tetrabiblos, quyển I, chương 9.)
Người luận sao cố định vì thế liên hệ chòm này với Thổ tinh: trách nhiệm, giới hạn và thời gian, cùng chút Hỏa tinh (sự quyết liệt, can đảm và xung đột).
Với người sinh ở Hà Nội, cung Mọc khoảng 6°24′ Xử Nữ trùng lúc tâm chòm Sư Tử mọc; Manilius gọi đó là các chòm "cùng mọc" và cho rằng chúng tô thêm tính cách cho đương số. Khi chòm sao lên đỉnh, MC nằm ở 9°12′ Xử Nữ.
Trong chiêm tinh sao cố định, vị trí cần biết năm 2026 là: Regulus ở 0°12′ Xử Nữ (vĩ độ hoàng đạo +0,5°), một trong bốn "sao hoàng gia" của chiêm tinh Ba Tư; Algieba ở 0°00′ Xử Nữ (vĩ độ hoàng đạo +8,8°); Denebola ở 22°00′ Xử Nữ (vĩ độ hoàng đạo +12,3°). Thông thường chỉ góc hợp sai số chừng 1° mới được tính; kinh độ của sao tăng 1° sau mỗi 72 năm nên lá số các thế hệ khác nhau cần điều chỉnh.
Chòm Sư Tử trong thiên văn phương Đông
Nhóm sao cong ở đầu Sư Tử là Hiên Viên (Hoàng Đế), Regulus là Hiên Viên thập tứ – "sao của hoàng hậu". Sư Tử cũng chứa Thái Vi viên, "triều đình" của Thiên Đế.
Xem lịch sự kiện thiên văn và tử vi 12 cung hoàng đạo theo từng ngày
Sư Tử: những câu hỏi hay gặp
Chòm Sư Tử có nghĩa là gì?
Sư Tử là tên Việt của chòm Leo – con sư tử. Chòm sao nằm ở nửa bầu trời phía bắc, chòm cổ trong danh mục của Ptolemy (thế kỷ 2).
Ở Việt Nam xem chòm Sư Tử vào tháng mấy?
Khoảng tháng 3 đến tháng 5, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 21:05 ngày 15/4 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Sư Tử là sao nào?
Regulus (α Leo), cấp sao 1,36, màu trắng xanh; phương Đông gọi là Hiên Viên thập tứ.
Mặt Trời đi qua chòm sao Sư Tử vào thời gian nào?
Khoảng 11/8–16/9; con số tính cho năm 2026. Thời gian này khác với ngày của cung Sư Tử (23/7–22/8) vì hiện tượng tuế sai.
Chòm sao Sư Tử có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Theo Ptolemy (Tetrabiblos), hai sao ở đầu mang tính Thổ tinh, phần nào Hỏa tinh; ba sao ở cổ giống Thổ tinh, phần nào Thủy tinh; Regulus ở tim giống Hỏa tinh và Mộc tinh; các sao ở hông và sao sáng ở đuôi (Denebola) giống Thổ tinh và Kim tinh; sao ở đùi giống Kim tinh, phần nào Thủy tinh.
Các chòm sao gần Sư Tử
- Họ Hoàng Đạo
- Cùng mùa ngắm (tháng 4)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.