Chòm sao Củ Xích (Norma)
Ký hiệu Nor, tên Latinh Norma: đó là chòm sao Củ Xích, rộng 165,3 độ vuông, hạng 74/88 về kích thước, nằm ở nửa bầu trời phía nam. Tên Latinh Norma chỉ cái thước vuông và thước kẻ. γ2 Nor là sao sáng nhất của chòm, cấp sao 4,01. Từ Việt Nam, nên ngắm chòm sao vào các tối tháng 6 đến tháng 8.
| Tên Latinh | Norma (tên Việt khác: Thước Vuông) |
|---|---|
| Viết tắt | Nor |
| Sở hữu cách | Normae |
| Diện tích | 165,290 độ vuông (0,40% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 74/88 |
| Tọa độ tâm | RA 15h59m, Dec −52,3° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 30° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 7 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 26 (0 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | γ2 Nor, cấp 4,01 |
| Nguồn gốc | do Lacaille đặt (1756) |
| Họ chòm sao | La Caille |
| Giáp ranh | Sài Lang, Nam Tam Giác, Thiên Đàn, Thiên Yết, Viên Quy |
Lịch sử chòm sao Củ Xích
Củ Xích là sản phẩm của chuyến khảo sát bầu trời phương Nam của Nicolas-Louis de Lacaille ở Mũi Hảo Vọng; trong 14 chòm ông đặt, hầu hết tôn vinh các dụng cụ của thời Khai sáng. Tên gốc của Lacaille là Norma et Regula, "thước vuông và thước kẻ".
Lacaille đặt chòm này giữa Viên Quy (compa) và Nam Tam Giác như dụng cụ của người thợ mộc hay nhà đo đạc. Một số sao ban đầu của nó đã bị chuyển sang các chòm lân cận, nên Củ Xích không có sao Alpha và Beta.
Khi nào thấy chòm sao Củ Xích?
Giữa tháng (15/7), tâm chòm sao lên cao nhất lúc 20:22 ở Hà Nội, cao 17° về phía nam. Chòm sao mọc từ chân trời nam, chếch đông 32° vào 16:22 và lặn xuống chân trời nam, chếch tây 32° vào 0:22, tổng cộng 8 giờ trên nền trời. Sang tháng 8, cùng vị trí ấy đến sớm hơn khoảng 2 giờ, nên chòm sao đã ngả về tây khi trời vừa tối. Hãy bắt đầu từ Rigil Kentaurus – sao sáng của chòm Bán Nhân Mã; dịch khoảng 15° về phía đông bắc là tới giữa chòm Củ Xích.
Từ Hà Giang đến Cà Mau, cả chòm sao đều lên khỏi chân trời. Càng vào Nam chòm sao càng cao: 27° ở TP.HCM, 17° ở Hà Nội.
Những sao nổi bật của Củ Xích
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| γ2 Nor | – | 4,01 | cam | 12°24′ Nhân Mã |
| ε Nor | – | 4,46 | trắng xanh | 13°12′ Nhân Mã |
| ι1 Nor | – | 4,63 | trắng | 11°36′ Nhân Mã |
| η Nor | – | 4,65 | vàng | 9°12′ Nhân Mã |
| δ Nor | – | 4,73 | trắng | 8°54′ Nhân Mã |
| μ Nor | – | 4,86 | trắng | 13°54′ Nhân Mã |
| κ Nor | – | 4,95 | cam | 12°24′ Nhân Mã |
| γ1 Nor | – | 4,97 | vàng | 11°54′ Nhân Mã |
Sao chủ của chòm là γ2 Nor, ánh cam, cấp sao 4,01, khá mờ, cần trời thật tối và không trăng. Sao sáng thứ hai là ε Nor, cấp 4,46; rồi đến ι1 Nor, cấp 4,63. Không sao nào trong chòm sáng hơn cấp 4; cả chòm chỉ có 26 sao thấy được bằng mắt trần.
Sao băng của chòm Củ Xích
- Mưa sao băng Gamma Normid: mạnh nhất khoảng 14/3, yếu
Củ Xích ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Củ Xích là chòm sao hiện đại, không có trong hệ thống của Ptolemy, nên chiêm tinh cổ điển không gán cho nó bản chất hành tinh nào. Một số người theo chiêm tinh hiện đại diễn giải theo biểu tượng tên gọi (cái thước vuông và thước kẻ), nhưng đó là cách đọc cá nhân, không có nguồn cổ làm chuẩn.
Trong chiêm tinh Hy Lạp, mỗi độ hoàng đạo mọc lên kéo theo những chòm sao ngoài hoàng đạo (paranatellonta). Ở Hà Nội, Củ Xích là chòm "cùng mọc" với 21°00′ Nhân Mã; lúc chòm này lên cao nhất, MC rơi vào 1°54′ Nhân Mã.
Sao sáng nhất γ2 Nor nằm ở 12°24′ Nhân Mã theo hoàng đạo nhiệt đới (vĩ độ hoàng đạo −28,3°, năm 2026), nhưng quá mờ để được chiêm tinh truyền thống chú ý.
Chòm Củ Xích trong thiên văn phương Đông
Từ Việt Nam, Củ Xích lên thấp ở chân trời phía nam vào tối tháng 6–7.
Hỏi đáp nhanh về chòm Củ Xích
Chòm sao Củ Xích là gì?
Đó là chòm Norma trong 88 chòm sao IAU, mang hình tượng cái thước vuông và thước kẻ; chòm rộng 165,3 độ vuông, do Lacaille đặt (1756).
Mấy giờ thì thấy chòm Củ Xích?
Nên ngắm vào tháng 6 đến tháng 8. Chẳng hạn ngày 15/7, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 20:22; mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Củ Xích?
Sao sáng nhất là γ2 Nor: cấp 4,01, màu cam.
Củ Xích ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Đây là chòm sao hiện đại nên không có trong sách chiêm tinh kinh điển. Nếu xét chòm "cùng mọc", tâm chòm mọc cùng 21°00′ Nhân Mã ở vĩ độ Hà Nội.
Tìm chòm Củ Xích bằng cách nào?
Lấy Rigil Kentaurus làm mốc: chòm Củ Xích nằm cách đó chừng 15° về phía đông bắc.
Chòm sao liên quan
- Họ La Caille
- Cùng mùa ngắm (tháng 7)
- Tra cứu
Ranh giới và hình chòm sao: IAU, d3-celestial (BSD). Độ sáng, màu sao: Hipparcos. Tính toán thiên văn: Astronomy Engine (MIT). Chiêm tinh: Ptolemy, Manilius – chỉ để tham khảo.