Chòm sao Lục Phân Nghi (Sextans)
Lục Phân Nghi (Sextans, viết tắt Sex) là chòm sao rộng thứ 47 trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, với diện tích 313,5 độ vuông ở hai bên xích đạo trời. Tên gọi có nghĩa là kính lục phân. Sao sáng nhất là α Sex, cấp sao 4,48. Tháng 4 là tháng chòm sao lên cao nhất vào đầu đêm ở Việt Nam.
| Tên Latinh | Sextans (tên Việt khác: Kính Lục Phân) |
|---|---|
| Viết tắt | Sex |
| Sở hữu cách | Sextantis |
| Diện tích | 313,515 độ vuông (0,76% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 47/88 |
| Tọa độ tâm | RA 10h16m, Dec −2,7° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 84° Nam đến 78° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 4 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 17 (0 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | α Sex, cấp 4,48 |
| Nguồn gốc | do Hevelius đặt (1690) |
| Họ chòm sao | Vũ Tiên |
| Giáp ranh | Trường Xà, Sư Tử, Cự Tước |
Ai đặt ra chòm sao Lục Phân Nghi?
Lục Phân Nghi là một trong bảy chòm sao của Johannes Hevelius còn trên bản đồ sao hiện đại; ông vẽ chúng vào những vùng sao mờ giữa các chòm cổ và công bố trong Firmamentum Sobiescianum (1690).
Hevelius đặt chòm này để ghi nhớ chiếc kính lục phân lớn ông dùng đo vị trí sao, bị thiêu rụi trong vụ hỏa hoạn tại đài quan sát của ông năm 1679.
Tìm Lục Phân Nghi trên bầu trời đêm
Giữa tháng (15/4), tâm chòm sao lên cao nhất lúc 20:38 ở Hà Nội, cao 66° về phía nam. Mỗi ngày tâm chòm ở trên chân trời Hà Nội khoảng 11 giờ 50 phút: mọc phía đông, chếch nam 3° lúc 14:43, lặn phía tây, chếch nam 3° lúc 2:33. Cứ sau một tháng, chòm sao mọc và lặn sớm hơn khoảng 2 giờ. Hãy bắt đầu từ Regulus – sao sáng của chòm Sư Tử; dịch khoảng 15° về phía nam là tới giữa chòm Lục Phân Nghi.
Mọi nơi ở Việt Nam đều thấy được toàn bộ chòm sao. Càng vào Nam chòm sao càng cao: 77° ở TP.HCM, 66° ở Hà Nội.
Các sao chính của chòm Lục Phân Nghi
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| α Sex | – | 4,48 | trắng xanh | 4°30′ Xử Nữ |
| γ Sex | – | 5,07 | trắng | 3°36′ Xử Nữ |
| β Sex | – | 5,08 | trắng xanh | 9°54′ Xử Nữ |
| δ Sex | – | 5,19 | trắng xanh | 10°30′ Xử Nữ |
| ε Sex | – | 5,25 | trắng ngả vàng | 9°42′ Xử Nữ |
| HIP 51046 | – | 5,60 | đỏ cam | 11°18′ Xử Nữ |
| 18 Sex | – | 5,64 | cam | 8°12′ Xử Nữ |
| HIP 47960 | – | 5,65 | trắng ngả vàng | 28°36′ Sư Tử |
Với cấp 4,48, α Sex là sao nổi bật nhất trong Lục Phân Nghi; ánh sao có màu trắng xanh, khá mờ, cần trời thật tối và không trăng. Xếp sau là γ Sex, cấp 5,07; rồi đến β Sex, cấp 5,08. Toàn chòm có 17 sao sáng hơn cấp 6 nhưng không sao nào vượt cấp 4, nên rất khó nhận ra.
Lục Phân Nghi ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Không có tài liệu chiêm tinh cổ nào bàn về Lục Phân Nghi, bởi chòm này chỉ xuất hiện từ năm 1690. Những diễn giải hiện đại thường bám vào hình tượng kính lục phân – nên coi đó là gợi ý biểu tượng hơn là quy tắc.
Một cách đọc cổ khác là xem chòm sao mọc cùng độ hoàng đạo nào. Với vĩ độ Hà Nội, khi tâm Lục Phân Nghi vừa lên khỏi chân trời thì cung Mọc (Ascendant) đang ở 6°54′ Xử Nữ; khi nó lên cao nhất, điểm MC là 2°06′ Xử Nữ. Lá số có cung Mọc gần 6°54′ Xử Nữ vì thế được liên hệ với hình tượng kính lục phân.
Kinh độ hoàng đạo năm 2026 của α Sex là 4°30′ Xử Nữ, vĩ độ −11,1°; song độ sáng quá thấp nên chiêm tinh cổ điển bỏ qua.
Góc nhìn phương Đông và dân gian Việt
Các sao mờ của Lục Phân Nghi thuộc nhóm Thiên Tướng trong thiên văn Trung Hoa; từ Việt Nam, chòm sao lên cao ở phía nam vào tối tháng 3–4.
Câu hỏi thường gặp về chòm sao Lục Phân Nghi
Lục Phân Nghi là chòm sao nào?
Lục Phân Nghi (Sextans) là chòm sao hình kính lục phân ở hai bên xích đạo trời, rộng 313,5 độ vuông, do Hevelius đặt (1690).
Ở Việt Nam xem chòm Lục Phân Nghi vào tháng mấy?
Khoảng tháng 3 đến tháng 5, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 20:38 ngày 15/4 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: mọi nơi đều thấy trọn chòm sao.
Ngôi sao sáng nhất chòm Lục Phân Nghi là sao nào?
Đó là α Sex, cấp 4,48, ánh trắng xanh.
Lục Phân Nghi ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Đây là chòm sao hiện đại nên không có trong sách chiêm tinh kinh điển. Theo cách đọc "cùng mọc", nó gắn với cung Mọc 6°54′ Xử Nữ (tính cho Hà Nội).
Tìm chòm Lục Phân Nghi bằng cách nào?
Lấy Regulus làm mốc: chòm Lục Phân Nghi nằm cách đó chừng 15° về phía nam.
Chòm sao liên quan
- Họ Vũ Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 4)
- Tra cứu
Số liệu sao lấy từ Hipparcos qua d3-celestial (Olaf Frohn); ranh giới theo IAU; vị trí, giờ mọc lặn tính bằng Astronomy Engine. Nội dung chiêm tinh mang tính tham khảo, theo các nguồn cổ điển.