Chòm sao Nam Tam Giác (Triangulum Australe)
Nam Tam Giác (Triangulum Australe) chiếm 0,27% diện tích bầu trời, tương đương 110,0 độ vuông ở vùng trời quanh thiên cực nam, đứng thứ 83 trong danh sách 88 chòm sao IAU. Hình tượng của chòm là hình tam giác phương Nam. Sao sáng nhất là Atria (α TrA), cấp sao 1,91. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 7. Chỉ các tỉnh phía Nam thấy trọn chòm sao.
| Tên Latinh | Triangulum Australe (tên Việt khác: Tam Giác Phương Nam) |
|---|---|
| Viết tắt | TrA |
| Sở hữu cách | Trianguli Australis |
| Diện tích | 109,978 độ vuông (0,27% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 83/88 |
| Tọa độ tâm | RA 16h04m, Dec −66,5° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 20° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 7 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 21 (4 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | Atria (α TrA), cấp 1,91 |
| Nguồn gốc | do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16 |
| Họ chòm sao | Vũ Tiên |
| Giáp ranh | Chim Thiên Đường, Viên Quy, Thiên Đàn, Củ Xích |
Lịch sử chòm sao Nam Tam Giác
Về nguồn gốc, Nam Tam Giác là chòm sao phương Nam ra đời từ ghi chép của các thủy thủ Hà Lan Keyser và de Houtman cuối thế kỷ 16, được Plancius vẽ lên quả cầu sao năm 1598 và phổ biến nhờ tập bản đồ Uranometria của Bayer.
Ba sao sáng tạo thành tam giác gần như đều, dễ nhận hơn nhiều so với Tam Giác phía bắc. Lacaille hình dung nó như một dụng cụ đo đạc cùng Củ Xích và Viên Quy.
Cách tìm chòm sao Nam Tam Giác trên bầu trời Việt Nam
Giữa tháng (15/7), tâm chòm sao lên cao nhất lúc 20:27 ở Hà Nội, cao 2° về phía nam. Hôm ấy chòm sao mọc lúc 18:36 (hướng nam, chếch đông 11°), lặn lúc 22:18 (hướng nam, chếch tây 11°); thời gian nằm trên chân trời khoảng 3 giờ 42 phút. Cứ sau một tháng, chòm sao mọc và lặn sớm hơn khoảng 2 giờ. Từ sao Rigil Kentaurus thuộc chòm Bán Nhân Mã, nhìn về phía đông nam khoảng 10° sẽ gặp vùng trời của Nam Tam Giác.
Chòm sao chỉ mọc trọn ở những nơi phía nam vĩ độ 20° Bắc (Đà Nẵng, TP.HCM và Cà Mau); ở miền Bắc, phần cực nam của nó luôn nằm dưới chân trời. Ở TP.HCM tâm chòm lên cao hơn, tới 13° (Hà Nội 2°).
Sao sáng nhất chòm Nam Tam Giác
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Atria (α TrA) | Tam Giác Hình tam | 1,91 | đỏ cam | 21°18′ Nhân Mã |
| β TrA | – | 2,83 | trắng ngả vàng | 12°12′ Nhân Mã |
| γ TrA | – | 2,87 | trắng | 9°48′ Nhân Mã |
| δ TrA | – | 3,86 | cam | 15°12′ Nhân Mã |
| ε TrA | – | 4,11 | cam | 10°54′ Nhân Mã |
| ζ TrA | – | 4,90 | trắng ngả vàng | 19°06′ Nhân Mã |
| HIP 82129 | – | 5,10 | trắng xanh | 20°30′ Nhân Mã |
| κ TrA | – | 5,11 | cam | 14°24′ Nhân Mã |
Atria (α TrA) là sao sáng nhất chòm Nam Tam Giác, màu đỏ cam, cấp 1,91, dễ nhận ra cả trong thành phố. Thiên văn phương Đông gọi sao này là Tam Giác Hình tam. Tiếp theo về độ sáng có β TrA với cấp 2,83 và γ TrA, cấp 2,87. Tổng cộng chòm có 21 sao sáng hơn cấp 6, giới hạn của mắt thường ở vùng trời tối.
Chiêm tinh học nói gì về Nam Tam Giác?
Chiêm tinh truyền thống chỉ dùng các chòm sao cổ và những sao sáng gần hoàng đạo. Nam Tam Giác được thêm vào bản đồ sao từ cuối thế kỷ 16, các sao lại mờ, nên gần như không xuất hiện trong luận giải lá số; nếu có, người ta dựa vào biểu tượng hình tam giác phương Nam.
Chiêm tinh Hy Lạp – La Mã còn xét các chòm "cùng mọc" (paranatellonta): theo Manilius (Astronomica, quyển V), người sinh khi một chòm sao vừa mọc sẽ mang dấu ấn hình tượng của nó. Ở Hà Nội, tâm chòm Nam Tam Giác mọc cùng lúc với 22°42′ Ma Kết và qua kinh tuyến khi điểm Thiên Đỉnh (MC) ở 3°06′ Nhân Mã.
Với những ai đọc lá số theo sao cố định, tọa độ hoàng đạo năm 2026: Atria ở 21°18′ Nhân Mã (vĩ độ hoàng đạo −46,2°). Chiêm tinh sao cố định thường chỉ xét góc hợp chặt (lệch dưới 1°), và cộng thêm khoảng 50 giây cung mỗi năm do tuế sai.
Chòm Nam Tam Giác trong thiên văn phương Đông
Trong danh sách sao phương Nam thời Minh, vùng này được gọi là Tam Giác Hình; sao Atria là Tam Giác Hình tam.
Hỏi đáp nhanh về chòm Nam Tam Giác
Chòm sao Nam Tam Giác là gì?
Nam Tam Giác (Triangulum Australe) là chòm sao hình hình tam giác phương Nam ở vùng trời quanh thiên cực nam, rộng 110,0 độ vuông, do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16.
Ở Việt Nam xem chòm Nam Tam Giác vào tháng mấy?
Khoảng tháng 6 đến tháng 8, vào đầu đêm. Mốc cụ thể: 20:27 ngày 15/7 chòm sao ở cao nhất. Lưu ý: chỉ phía nam vĩ độ 20° Bắc mới thấy trọn.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Nam Tam Giác?
Đó là Atria (α TrA), cấp 1,91, ánh đỏ cam; phương Đông gọi là Tam Giác Hình tam.
Nam Tam Giác ảnh hưởng thế nào trong chiêm tinh?
Nam Tam Giác không thuộc hệ thống chòm sao cổ nên chiêm tinh truyền thống ít nhắc đến. Theo cách đọc "cùng mọc", nó gắn với cung Mọc 22°42′ Ma Kết (tính cho Hà Nội).
Làm sao tìm chòm sao Nam Tam Giác?
Tìm sao sáng Rigil Kentaurus rồi nhìn về phía đông nam khoảng 10°.
Chòm sao liên quan
- Họ Vũ Tiên
- Cùng mùa ngắm (tháng 7)
- Tra cứu
Nguồn: ranh giới IAU (Delporte, 1930) và hình chòm sao từ d3-celestial (Olaf Frohn, BSD); sao theo Hipparcos; giờ mọc lặn, tọa độ tính bằng Astronomy Engine. Phần chiêm tinh dựa trên Tetrabiblos (Ptolemy), chỉ để tham khảo.