Chòm sao Thương Dăng (Musca)
Thương Dăng là tên tiếng Việt của chòm Musca (Mus), một vùng trời rộng 138,4 độ vuông ở vùng cực nam của bầu trời; xét theo diện tích, nó đứng hạng 77/88. Hình tượng của chòm là con ruồi (ban đầu là con ong). α Mus là sao sáng nhất của chòm, cấp sao 2,69. Ở Việt Nam, chòm sao đẹp nhất vào buổi tối tháng 5. Chỉ các tỉnh phía Nam thấy trọn chòm sao.
| Tên Latinh | Musca (tên Việt khác: Con Ruồi) |
|---|---|
| Viết tắt | Mus |
| Sở hữu cách | Muscae |
| Diện tích | 138,355 độ vuông (0,34% bầu trời) |
| Xếp hạng diện tích | 77/88 |
| Tọa độ tâm | RA 12h35m, Dec −70,7° |
| Thấy trọn ở vĩ độ | từ 90° Nam đến 14° Bắc |
| Tháng đẹp nhất | tháng 5 (khoảng 21 giờ) |
| Sao sáng hơn cấp 6 | 31 (5 sao sáng hơn cấp 4) |
| Sao sáng nhất | α Mus, cấp 2,69 |
| Nguồn gốc | do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16 |
| Họ chòm sao | Bayer |
| Giáp ranh | Yển Diên, Bán Nhân Mã, Nam Thập Tự, Thuyền Để, Viên Quy, Chim Thiên Đường |
Lịch sử chòm sao Thương Dăng
Về nguồn gốc, Thương Dăng là chòm sao phương Nam ra đời từ ghi chép của các thủy thủ Hà Lan Keyser và de Houtman cuối thế kỷ 16, được Plancius vẽ lên quả cầu sao năm 1598 và phổ biến nhờ tập bản đồ Uranometria của Bayer.
Các thủy thủ Hà Lan vẽ một con ong (Apis); Lacaille đổi thành Musca Australis (ruồi phương Nam) để tránh nhầm với Apus. Chòm sao nằm ngay dưới Nam Thập Tự.
Quan sát chòm sao Thương Dăng từ Việt Nam
Từ Hà Nội không thấy được tâm chòm sao, vì nó luôn ở dưới chân trời phía nam. Hãy bắt đầu từ Acrux – sao sáng của chòm Nam Thập Tự; dịch khoảng 7° về phía nam là tới giữa chòm Thương Dăng.
Chòm sao chỉ mọc trọn ở những nơi phía nam vĩ độ 14° Bắc (TP.HCM và Cà Mau); ở miền Bắc, phần cực nam của nó luôn nằm dưới chân trời. Càng vào Nam chòm sao càng cao: 9° ở TP.HCM, -2° ở Hà Nội.
Thương Dăng có những sao nào?
| Sao | Tên phương Đông | Cấp | Màu | Kinh độ hoàng đạo 2026 |
|---|---|---|---|---|
| α Mus | – | 2,69 | trắng xanh | 20°42′ Bọ Cạp |
| β Mus | – | 3,04 | trắng xanh | 20°30′ Bọ Cạp |
| δ Mus | – | 3,61 | cam | 26°36′ Bọ Cạp |
| λ Mus | – | 3,63 | trắng | 11°24′ Bọ Cạp |
| γ Mus | – | 3,84 | trắng xanh | 24°24′ Bọ Cạp |
| ε Mus | – | 4,06 | đỏ cam | 16°54′ Bọ Cạp |
| μ Mus | – | 4,75 | đỏ cam | 11°48′ Bọ Cạp |
| η Mus | – | 4,79 | trắng xanh | 23°48′ Bọ Cạp |
α Mus là sao sáng nhất chòm Thương Dăng, màu trắng xanh, cấp 2,69, nhìn rõ ở vùng ngoại ô. Xếp sau là β Mus, cấp 3,04 và δ Mus, cấp 3,61. Tổng cộng chòm có 31 sao sáng hơn cấp 6, giới hạn của mắt thường ở nơi trời tối.
Thương Dăng và chiêm tinh
Vì ra đời muộn (cuối thế kỷ 16), Thương Dăng nằm ngoài các sách chiêm tinh kinh điển; Tetrabiblos của Ptolemy không nhắc tới. Ý nghĩa đôi khi được gán cho chòm sao này chủ yếu xuất phát từ hình ảnh con ruồi (ban đầu là con ong), nên chỉ nên xem như liên tưởng biểu tượng.
Trong chiêm tinh Hy Lạp, mỗi độ hoàng đạo mọc lên kéo theo những chòm sao ngoài hoàng đạo (paranatellonta). Ở TP.HCM, Thương Dăng là chòm "cùng mọc" với 11°06′ Bọ Cạp; lúc chòm này lên cao nhất, MC rơi vào 9°30′ Thiên Bình.
Sao sáng nhất α Mus nằm ở 20°42′ Bọ Cạp theo hoàng đạo nhiệt đới (vĩ độ hoàng đạo −56,6°, năm 2026), quá xa hoàng đạo để được dùng trong cách luận sao cố định thông thường.
Góc nhìn phương Đông và dân gian Việt
Trong danh sách sao phương Nam thời Minh, vùng này được gọi là Mật Phong (con ong mật).
Hỏi đáp nhanh về chòm Thương Dăng
Chòm sao Thương Dăng là gì?
Thương Dăng là tên Việt của chòm Musca – con ruồi (ban đầu là con ong). Chòm sao nằm ở vùng cực nam của bầu trời, do Keyser và de Houtman lập cuối thế kỷ 16.
Ở Việt Nam xem chòm Thương Dăng vào tháng mấy?
Nên ngắm vào tháng 4 đến tháng 6. Chẳng hạn ngày 15/5, tâm chòm qua kinh tuyến lúc 20:58; chỉ phía nam vĩ độ 14° Bắc mới thấy trọn.
Sao nào sáng nhất trong chòm sao Thương Dăng?
Đó là α Mus, cấp 2,69, ánh trắng xanh.
Chòm sao Thương Dăng có ý nghĩa gì trong chiêm tinh?
Chiêm tinh cổ điển không gán ý nghĩa riêng cho Thương Dăng vì đây là chòm sao hiện đại.
Tìm chòm Thương Dăng bằng cách nào?
Tìm sao sáng Acrux rồi nhìn về phía nam khoảng 7°.
Xem thêm các chòm sao khác
- Họ Bayer
- Cùng mùa ngắm (tháng 5)
- Tra cứu
Dữ liệu: d3-celestial (ranh giới IAU 1930, đường nối chòm sao), danh mục Hipparcos, Astronomy Engine cho thời gian và tọa độ. Chiêm tinh theo Tetrabiblos và Astronomica (Manilius), mang tính tham khảo.